Vermeer en Thijs Wolzak – Interieurs als Spiegels van de Ziel

Gezien op 16 november 2018 in Design Museum ‘s Hertogenbosch: foto-
tentoonstelling “Binnenkijken” van fotograaf Thijs Wolzak.

“An Interior is the
natural projection
of the soul”
Coco Chanel

De interieur lichtbeelden van Wolzak doen mij ergens ook denken aan de
interieur-lichtschilderijen van Johannes Vermeer. Lichtbeelden van mensen
in hun interieur als spiegels van hun ziel.

Fotograaf Thijs Wolzak maakte voor de rubriek “Binnenkijken” in NRC
Handelsblad in zes jaar tijd ruim 250 foto’s van wat hij Human Interior
noemt: de instinctieve behoefte van de mens om zijn identiteit in zijn
interieur bevestigd te zien.

Zes jaar lang ging hij elke week op visite bij mensen met een bijzonder
huis. Hij bekeek nauwkeurig de interieurs, luisterde naar de verhalen van
de mensen, en bedacht hoe hij dat allemaal in één beeld kon vangen.
Vervolgens deed hij er alles aan om in één beeld de perfecte weergave
te maken van het huis en de mensen.
Het moest een volledige weergave zijn van de ontmoeting, van het totaal-
overzicht tot aan het kleinste detail. Niet eerder werd in Nederland
zo’n consequent uitgewerkt beeld gegeven van de veelkleurigheid van de
wonende mens.

In het Design Museum in ’s Hertogenbosch vulde hij een zaal met 24
enorme foto’s op lichtgevende displays, die kriskras in de ruimte staan.
De foto’s zijn zo groot dat het lijkt of je zo de interieurs in kunt
stappen. Ze werken ook als een soort wanden, zodat er een doolhof
ontstaat. Ertussen zijn zitjes gemaakt: eilandjes van bankstellen, sofa’s,
keukenstoelen, tafeltjes etc. Allemaal gebruikte spullen, zodat het een
beetje is alsof je in iemands huis bent. Je kunt vanuit je stoel een
foto bekijken en via een soort iPod luisteren naar verhalen van de
bewoners. Het idee is dat de museumzaal een prettige verblijfsruimte
wordt waar je niet meer weg wilt. De tentoonstelling duurt van
13 oktober tot 17 februari.

Tegelijk met deze tentoonstelling is een boek uitgegeven: “Human Interior”
met 50 interieurs van Thijs Wolzak, een essay van filosoof Coen Simon en
een column van schrijver Arnon Grunberg.

Het is interessant om de foto van Thijs Wolzak met het interieur van
Wilbert Cornelissen te vergelijken met De Schilderkunst of de Muziekles
van Vermeer. Beiden hebben de kenmerkende dambord tegelvloer. Thijs Wolzak
moest zich als fotograaf aanpassen aan een bestaand interieur, Vermeer
kon zijn interieur naar eigen wens construeren op het doek. In zijn lichtplan
zet Vermeer de hoofdfiguur – het Meisje in Blauw – in het hoofdlicht en ook
de hele compositie draait om haar als stralend middelpunt. Bij Vermeer is het
interieur altijd ondergeschikt en in dienst van de figuur en de uitgebeelde
handeling. Rekwisieten zijn zorgvuldig en spaarzaam uitgekozen om tot een
helder sprekend beeld te komen. En de lichtbron is altijd het heldere
daglicht van een raam dat de kamer verlicht.

De figuren van Wolzak springen in hun eigen interieur minder in het oog.
Ze worden niet speciaal uitgelicht. Het zijn vaak overvolle interieurs met
een veelheid aan spullen en details. Wat bij Vermeer altijd opvalt is de
intense concentratie en beperking van details om tot een sterke focus te
komen. Wolzak probeert als fotograaf de mensen en hun interieur met zijn
camera in één beeld te vangen, naar ik aanneem zonder Photoshop. Vermeer is
een fotografisch schilder, die alles letterlijk naar zijn schilderende hand
kan zetten in zijn artistieke streven naar een volmaakte, verstilde,
tijdloze klassieke harmonie. Het interieur als spiegel van de ziel.

In de tentoonstelling is een mooie tekst over “Het Raam” te lezen:
“De ramen zijn in de eerste plaats de ogen van het huis. Voor invallend
licht fungeert het huis als een doos met gaten. Van binnen wordt de doos
lichter, maar van buiten zien we alleen duistere gaten.
Dat verklaart de zwarte gaten die we zien als een huis in de zon staat.
We kunnen onbespied naar buiten staren totdat de zon ondergaat en het huis
een kijkdoos wordt. Al is het glas van de ramen een van de laatste
onderdelen, die bij de bouw van een huis worden aangebracht, dit magische
spul dat wind, kou en regen tegenhoudt en licht doorlaat, bepaalt de
stemming van een huis.
We zijn gewend licht, kleur, weerspiegelingen en schaduwen als toevallige
randverschijnselen te zien, maar in werkelijkheid zouden we niets
waarnemen zonder deze spookachtige fenomenen”.
Het zou een tekst over het (raam)licht van Vermeer kunnen zijn……..

Foto’s exposeren met lichtgevende displays wordt een trend in de fotografie.
Zo kan wat mij betreft de duurste digitale print als Cibachrome niet tippen
aan een HD-beeldscherm van topkwaliteit.
Het valt te vergelijken met ektachrome dia’s in het analoge fotografie
tijdperk. Foto’s als lichtbeelden.

Ook laat schilderkunst zich prachtig verbeelden in lichtbeelden. Elk jaar
is er op de enorme witte wanden van een voormalige bauxietmijn bij Les Baux
in Zuid Frankrijk een lichtprojectievoorstelling “Carrières des Lumières”
(voorheen: “Cathédrale d’Images”) gewijd aan een groot kunstenaar.
In 2018 is dat Picasso en de Spaanse meesters.

Op YouTube is deze video te zien over de expositie “Binnenkijken” van
Thijs Wolzak in het Design Museum in Den Bosch:

Maria van Gelre – Aankleedscene in het Licht van Vermeer

Fotoshoot tijdens filmopnamen in de Burgerzaal in Zutphen op zaterdag
29 september van “Maria van Gelre in vol ornaat”, aankleding door het
kostuumatelier van Het Woud der Verwachting van kostuummodel Roseanne
Trijsburg als Maria van Gelre in het kader van de tentoonstelling “Ik,
Maria van Gelre” in Museum Het Valkhof in Nijmegen (13 oktober 2018
t/m 6 januari 2019). Fotografie: Thijn van de Ven.

“What is important
in a dress
is the woman
who is wearing it”
Yves Saint Laurent

In Museum Het Valkhof in Nijmegen is momenteel de tentoonstelling
“Ik, Maria van Gelre” te zien, met als hoogtepunt een 15e eeuws gebe-
denboek, verluchtigd met kleurrijke en verfijnde miniaturen.
De re-enactmentgroep Het Woud der Verwachting, die met verve en oog
voor kwaliteit de middeleeuwen rond 1400 verbeeldt, heeft een natuur-
getrouwe replica gemaakt van het historische kostuum van Maria van
Gelre, zoals dat te zien is op een miniatuur in haar gebedenboek.
Zie ook de website van Het Woud der Verwachting:
http://www.hetwoudderverwachting.nl/

Van de aankleding van dit kostuum werden op 29 september in de middel-
eeuwse Burgerzaal in Zutphen film- en foto-opnamen gemaakt door de re-
enactmentgroep Het Woud der Verwachting. Het mooie natuurlijke dag-
licht dat door de hoge glas-in-lood ramen naar binnen valt, de wit-
gepleisterde muren, de kleurige historische kostuums met een jonge
vrouw als kostuummodel (Roseanne Trijsburg) is voor een fotograaf met
een voorliefde voor Vermeer visueel een lust voor het oog.

De aankleding door de hofdames/costumières werd zo historisch verant-
woord als mogelijk uitgevoerd. Van het witte linnen onderkleed, licht-
blauwe onderjurk met losse rode mouwdelen tot de blauw-witte zijden
pronkjapon en de bewerkelijke hoofdtooi.
Make-up,zoals we dat nu kennen, was in de middeleeuwen niet aan de
orde.

Het licht van Vermeer is het licht van alle tijden…….

De film van Maria van Gelre in vol ornaat door het Woud der Verwach-
ting is inmiddels te zien op YouTube:

Een mooi en smaakvol voorbeeld in dit genre is ook de film
“Strip Show 1850” van Paul en Menno de Nooijer voor het Zeeuws Museum
op YouTube:

Frank Ter Beek – “Het Kleine Melkmeisje”

Gezien met Maria: “Het Kleine Melkmeisje” , video-sculptuur van
kunstenaar Frank Ter Beek in expositie “99+1 – Kunst van Eigen
Bodem” in Museum Het Valkhof, Nijmegen, vrijdag 29 juni 2018.

“I would prefer
to be forgotten,
then rediscovered
in a different age”
Bill Viola

Ik voel mij steeds meer aangesproken door het concept:
“Vermeer, maar dan anders”: hedendaagse kunstenaars, die
zich in hun werk laten inspireren door schilderijen van Vermeer,
en daar vervolgens met eigentijdse middelen in een eigen stijl
een eigen draai aan geven.

Een voorbeeld hiervan is het charmante werk “Het Kleine Melkmeisje”
van kunstenaar Frank Ter Beek, dat ik zag in de tentoonstelling
“99+1 – Kunst van Eigen Bodem” in Museum Het Valkhof in Nijmegen.
Het is een video-installatie, die bestaat uit een zwart gelakt
tafeltje met daarop een klein zwart beamertje en een grijze strip
lood, met daarop geprojecteerd een zich steeds herhalende video-
animatie van een kan die melk uitgiet in een schaal.

Zoals in Het Melkmeisje van Vermeer alle aandacht samenkomt
in de kan, de schaal en het straaltje melk. Ter Beek beperkt zich
alleen nog maar tot de kan, de melk en de schaal. Als zelfstandig
opererende personages in een mini-filmtheatertje. Het lichte licht
op het zware lood. Een heel poëtisch werkje, dat ruimte biedt aan
rijke associaties, net als woorden in een mooi gedicht.


Een mooie artistieke vondst is dat het schaaltje pas verschijnt
als de kan op het punt staat de melk uit te gieten. Zoals de
liefde ook de geliefde nodig heeft om te kunnen stromen. Als de
liefde stroomt, verschijnt de geliefde als vanzelf. De magie in
het Melkmeisje van Vermeer is dat het straaltje melk eeuwig
lijkt te blijven stromen, als een perpetuum mobile.

In de begeleidende catalogus zijn de teksten bij alle kunstwerken
geschreven door Nico Huijbregts. In zijn mooie tekst bij Het
Kleine Melkmeisje van Frank Ter Beek dringt zich meteen de sfeer
van Vermeer op. “Sensibele aandacht…. vredigheid die uitnodigt
tot toegewijd kijken.….een perpetuum mobile dat tijd tot een loos
begrip maakt”. En “In dit werk is het zacht suizende beamertje als
een ouderwetse toverlantaarn, een onmisbaar en essentieel beeld-
element”.

In de tentoonstelling is een wand met 99 foto-portretten van de
deelnemende kunstenaars, gemaakt door fotografe Inge Hondebrink.
Alles in zwart-wit en altijd met bestaand licht gemaakt. Een ode
aan het heldere daglicht/raamlicht zoals je dat bij Vermeer ziet.

Haar foto van fotograaf Theo Jennissen spreekt mij erg aan.
Spannende vlakverdeling, mooi licht en sprekende ogen.

Op YouTube is een videoregistratie van de video-sculptuur Het
Kleine Melkmeisje van Frank Ter beek te zien:

Jenny Boot: “Vermeer…., maar dan anders”

Artikel gelezen in De Gelderlander van 1 mei 2018 door Piet Ven-
huizen: “Vermeer, maar dan anders”. Over het portret van het
Zwarte Meisje met de Parel door de Velpse fotografe
Jenny Boot.

“Vermeer,
maar dan anders”
Piet Venhuizen

Ze heeft dezelfde houding en oogopslag als het Meisje met de Parel
van Vermeer. Ook de parel ontbreekt niet. Alleen is het meisje
zwart en haar kleding ook. De foto, gemaakt door Jenny Boot,
maakt veel indruk.

De inspiratie voor de foto is uiteraard het Meisje met de Parel
van Johannes Vermeer in het Haagse Mauritshuis.
Het portret van het zwarte meisje met de parel is gemaakt door
de Velpse fotografe Jenny Boot. Het was te zien in de expositie
“Het meisje inspireert” in het Vermeer Centrum in Delft van 7 tot
27 april 2018. En daar heeft het indruk gemaakt: het Vermeer
Centrum heeft besloten een van de dertig door Boot afgedrukte
exemplaren van de foto te kopen.

In Amerika verkoopt haar werk goed. “Mijn werk refereert altijd
op een of andere manier aan de Oude Meesters. Voor Amerikanen is
dat exotisch. In dit geval is het een soort kopie, maar meestal
zit alleen de sfeer erin. Het zijn moderne foto’s, maar ze doen
denken aan portretten uit de 17de eeuw”.

Jenny Boot (1969) is begonnen als kapster en hulpverleenster,
onder anderen aan gehandicapten en prostituees. Later studeerde
ze pedagogie, maar uiteindelijk koos ze voor de foto-academie,
in Groningen en Amsterdam. Ze werd modefotografe, maar zag haar
emplooi achteruit gaan door de neergang van de bladen. “Toen ben
ik eigen werk gaan maken”, vertelt ze. “Als vanzelf kwam ik op
deze portretten. Komt misschien doordat ik vroeger geschilderd
heb en toen ook werkte met clair-obscur: vormen in het donker
naar voren halen door er licht op te laten schijnen. Dat deden
oude meesters als Rembrandt ook”.

Licht is een belangrijk aspect in het fotowerk van Jenny Boot.
Ze is ervan overtuigd dat het licht dat een foto kan maken of
breken, hoe mooi een foto, een idee of een model ook is. Door
haar gebruik van licht is ze in staat om haar modellen te vangen
in schilderachtig licht. Jenny maakt in haar studio bij voorkeur
gebruik van natuurlijk daglicht/ raamlicht, net als Vermeer.
Vermeer schildert echter meer in lichtere tonen. De foto’s van
Jenny staan dichter bij het donkere clair-obscur van Rembrandt.
De styling van de modellen en de focus op mooie jonge vrouwen is
wel weer heel erg Vermeer. Rembrandt schildert juist doorleefde,
vaak oudere gezichten.

Een van haar figuur-interieurstukken is “Ode aan Vermeer”, waarin
drie eigentijds gestylde modellen figureren, die zijn ontleend aan
drie afzonderlijke Vermeer-schilderijen: Briefleester in Blauw,
het Meisje met de Parel en het Melkmeisje.

In haar werk vermengt ze klassieke en moderne elementen in de
kostuums en de sfeer, die ze in haar fotowerken oproept. Met name
in de kragen, die gemaakt zijn van eigentijdse materialen als
dollarbiljetten, sigaretten, maandverband en kogels. De vrouwen
in haar foto’s ogen enerzijds traditioneel, ontleend aan de
Hollandse en Vlaamse schilderkunst, maar bij nader inzien ook
heel eigentijds.

Jenny Boot komt uit Sneek en woont pas sinds vorig jaar in Velp.
Ze voelt zich thuis in de kunstenstad Arnhem en heeft een atelier
op een prachtige plek op het Landgoed Mariendaal in Oosterbeek,
waar ik een bezoek mocht brengen aan haar fotostudio.

Ik hou erg van dit soort kunstfotografie, die zich laat inspireren
door de Oude meesters en tegelijk in de vorm en uitwerking juist
heel innovatief en eigentijds wil zijn:
Vermeer…., maar dan anders.

Voor meer foto’s en info over de fotografie van Jenny Boot, verwijs ik
graag naar haar website:
http://www.jennyboot.nl/