Categorie archief: tentoonstellingen

Vermeer en Thijs Wolzak – Interieurs als Spiegels van de Ziel

Gezien op 16 november 2018 in Design Museum ‘s Hertogenbosch: foto-
tentoonstelling “Binnenkijken” van fotograaf Thijs Wolzak.

“An Interior is the
natural projection
of the soul”
Coco Chanel

De interieur lichtbeelden van Wolzak doen mij ergens ook denken aan de
interieur-lichtschilderijen van Johannes Vermeer. Lichtbeelden van mensen
in hun interieur als spiegels van hun ziel.

Fotograaf Thijs Wolzak maakte voor de rubriek “Binnenkijken” in NRC
Handelsblad in zes jaar tijd ruim 250 foto’s van wat hij Human Interior
noemt: de instinctieve behoefte van de mens om zijn identiteit in zijn
interieur bevestigd te zien.

Zes jaar lang ging hij elke week op visite bij mensen met een bijzonder
huis. Hij bekeek nauwkeurig de interieurs, luisterde naar de verhalen van
de mensen, en bedacht hoe hij dat allemaal in één beeld kon vangen.
Vervolgens deed hij er alles aan om in één beeld de perfecte weergave
te maken van het huis en de mensen.
Het moest een volledige weergave zijn van de ontmoeting, van het totaal-
overzicht tot aan het kleinste detail. Niet eerder werd in Nederland
zo’n consequent uitgewerkt beeld gegeven van de veelkleurigheid van de
wonende mens.

In het Design Museum in ’s Hertogenbosch vulde hij een zaal met 24
enorme foto’s op lichtgevende displays, die kriskras in de ruimte staan.
De foto’s zijn zo groot dat het lijkt of je zo de interieurs in kunt
stappen. Ze werken ook als een soort wanden, zodat er een doolhof
ontstaat. Ertussen zijn zitjes gemaakt: eilandjes van bankstellen, sofa’s,
keukenstoelen, tafeltjes etc. Allemaal gebruikte spullen, zodat het een
beetje is alsof je in iemands huis bent. Je kunt vanuit je stoel een
foto bekijken en via een soort iPod luisteren naar verhalen van de
bewoners. Het idee is dat de museumzaal een prettige verblijfsruimte
wordt waar je niet meer weg wilt. De tentoonstelling duurt van
13 oktober tot 17 februari.

Tegelijk met deze tentoonstelling is een boek uitgegeven: “Human Interior”
met 50 interieurs van Thijs Wolzak, een essay van filosoof Coen Simon en
een column van schrijver Arnon Grunberg.

Het is interessant om de foto van Thijs Wolzak met het interieur van
Wilbert Cornelissen te vergelijken met De Schilderkunst of de Muziekles
van Vermeer. Beiden hebben de kenmerkende dambord tegelvloer. Thijs Wolzak
moest zich als fotograaf aanpassen aan een bestaand interieur, Vermeer
kon zijn interieur naar eigen wens construeren op het doek. In zijn lichtplan
zet Vermeer de hoofdfiguur – het Meisje in Blauw – in het hoofdlicht en ook
de hele compositie draait om haar als stralend middelpunt. Bij Vermeer is het
interieur altijd ondergeschikt en in dienst van de figuur en de uitgebeelde
handeling. Rekwisieten zijn zorgvuldig en spaarzaam uitgekozen om tot een
helder sprekend beeld te komen. En de lichtbron is altijd het heldere
daglicht van een raam dat de kamer verlicht.

De figuren van Wolzak springen in hun eigen interieur minder in het oog.
Ze worden niet speciaal uitgelicht. Het zijn vaak overvolle interieurs met
een veelheid aan spullen en details. Wat bij Vermeer altijd opvalt is de
intense concentratie en beperking van details om tot een sterke focus te
komen. Wolzak probeert als fotograaf de mensen en hun interieur met zijn
camera in één beeld te vangen, naar ik aanneem zonder Photoshop. Vermeer is
een fotografisch schilder, die alles letterlijk naar zijn schilderende hand
kan zetten in zijn artistieke streven naar een volmaakte, verstilde,
tijdloze klassieke harmonie. Het interieur als spiegel van de ziel.

In de tentoonstelling is een mooie tekst over “Het Raam” te lezen:
“De ramen zijn in de eerste plaats de ogen van het huis. Voor invallend
licht fungeert het huis als een doos met gaten. Van binnen wordt de doos
lichter, maar van buiten zien we alleen duistere gaten.
Dat verklaart de zwarte gaten die we zien als een huis in de zon staat.
We kunnen onbespied naar buiten staren totdat de zon ondergaat en het huis
een kijkdoos wordt. Al is het glas van de ramen een van de laatste
onderdelen, die bij de bouw van een huis worden aangebracht, dit magische
spul dat wind, kou en regen tegenhoudt en licht doorlaat, bepaalt de
stemming van een huis.
We zijn gewend licht, kleur, weerspiegelingen en schaduwen als toevallige
randverschijnselen te zien, maar in werkelijkheid zouden we niets
waarnemen zonder deze spookachtige fenomenen”.
Het zou een tekst over het (raam)licht van Vermeer kunnen zijn……..

Foto’s exposeren met lichtgevende displays wordt een trend in de fotografie.
Zo kan wat mij betreft de duurste digitale print als Cibachrome niet tippen
aan een HD-beeldscherm van topkwaliteit.
Het valt te vergelijken met ektachrome dia’s in het analoge fotografie
tijdperk. Foto’s als lichtbeelden.

Ook laat schilderkunst zich prachtig verbeelden in lichtbeelden. Elk jaar
is er op de enorme witte wanden van een voormalige bauxietmijn bij Les Baux
in Zuid Frankrijk een lichtprojectievoorstelling “Carrières des Lumières”
(voorheen: “Cathédrale d’Images”) gewijd aan een groot kunstenaar.
In 2018 is dat Picasso en de Spaanse meesters.

Op YouTube is deze video te zien over de expositie “Binnenkijken” van
Thijs Wolzak in het Design Museum in Den Bosch:

Maria van Gelre – Aankleedscene in het Licht van Vermeer

Fotoshoot tijdens filmopnamen in de Burgerzaal in Zutphen op zaterdag
29 september van “Maria van Gelre in vol ornaat”, aankleding door het
kostuumatelier van Het Woud der Verwachting van kostuummodel Roseanne
Trijsburg als Maria van Gelre in het kader van de tentoonstelling “Ik,
Maria van Gelre” in Museum Het Valkhof in Nijmegen (13 oktober 2018
t/m 6 januari 2019). Fotografie: Thijn van de Ven.

“What is important
in a dress
is the woman
who is wearing it”
Yves Saint Laurent

In Museum Het Valkhof in Nijmegen is momenteel de tentoonstelling
“Ik, Maria van Gelre” te zien, met als hoogtepunt een 15e eeuws gebe-
denboek, verluchtigd met kleurrijke en verfijnde miniaturen.
De re-enactmentgroep Het Woud der Verwachting, die met verve en oog
voor kwaliteit de middeleeuwen rond 1400 verbeeldt, heeft een natuur-
getrouwe replica gemaakt van het historische kostuum van Maria van
Gelre, zoals dat te zien is op een miniatuur in haar gebedenboek.
Zie ook de website van Het Woud der Verwachting:
http://www.hetwoudderverwachting.nl/

Van de aankleding van dit kostuum werden op 29 september in de middel-
eeuwse Burgerzaal in Zutphen film- en foto-opnamen gemaakt door de re-
enactmentgroep Het Woud der Verwachting. Het mooie natuurlijke dag-
licht dat door de hoge glas-in-lood ramen naar binnen valt, de wit-
gepleisterde muren, de kleurige historische kostuums met een jonge
vrouw als kostuummodel (Roseanne Trijsburg) is voor een fotograaf met
een voorliefde voor Vermeer visueel een lust voor het oog.

De aankleding door de hofdames/costumières werd zo historisch verant-
woord als mogelijk uitgevoerd. Van het witte linnen onderkleed, licht-
blauwe onderjurk met losse rode mouwdelen tot de blauw-witte zijden
pronkjapon en de bewerkelijke hoofdtooi.
Make-up,zoals we dat nu kennen, was in de middeleeuwen niet aan de
orde.

Het licht van Vermeer is het licht van alle tijden…….

De film van Maria van Gelre in vol ornaat door het Woud der Verwach-
ting is inmiddels te zien op YouTube:

Een mooi en smaakvol voorbeeld in dit genre is ook de film
“Strip Show 1850” van Paul en Menno de Nooijer voor het Zeeuws Museum
op YouTube:

Frank Ter Beek – “Het Kleine Melkmeisje”

Gezien met Maria: “Het Kleine Melkmeisje” , video-sculptuur van
kunstenaar Frank Ter Beek in expositie “99+1 – Kunst van Eigen
Bodem” in Museum Het Valkhof, Nijmegen, vrijdag 29 juni 2018.

“I would prefer
to be forgotten,
then rediscovered
in a different age”
Bill Viola

Ik voel mij steeds meer aangesproken door het concept:
“Vermeer, maar dan anders”: hedendaagse kunstenaars, die
zich in hun werk laten inspireren door schilderijen van Vermeer,
en daar vervolgens met eigentijdse middelen in een eigen stijl
een eigen draai aan geven.

Een voorbeeld hiervan is het charmante werk “Het Kleine Melkmeisje”
van kunstenaar Frank Ter Beek, dat ik zag in de tentoonstelling
“99+1 – Kunst van Eigen Bodem” in Museum Het Valkhof in Nijmegen.
Het is een video-installatie, die bestaat uit een zwart gelakt
tafeltje met daarop een klein zwart beamertje en een grijze strip
lood, met daarop geprojecteerd een zich steeds herhalende video-
animatie van een kan die melk uitgiet in een schaal.

Zoals in Het Melkmeisje van Vermeer alle aandacht samenkomt
in de kan, de schaal en het straaltje melk. Ter Beek beperkt zich
alleen nog maar tot de kan, de melk en de schaal. Als zelfstandig
opererende personages in een mini-filmtheatertje. Het lichte licht
op het zware lood. Een heel poëtisch werkje, dat ruimte biedt aan
rijke associaties, net als woorden in een mooi gedicht.


Een mooie artistieke vondst is dat het schaaltje pas verschijnt
als de kan op het punt staat de melk uit te gieten. Zoals de
liefde ook de geliefde nodig heeft om te kunnen stromen. Als de
liefde stroomt, verschijnt de geliefde als vanzelf. De magie in
het Melkmeisje van Vermeer is dat het straaltje melk eeuwig
lijkt te blijven stromen, als een perpetuum mobile.

In de begeleidende catalogus zijn de teksten bij alle kunstwerken
geschreven door Nico Huijbregts. In zijn mooie tekst bij Het
Kleine Melkmeisje van Frank Ter Beek dringt zich meteen de sfeer
van Vermeer op. “Sensibele aandacht…. vredigheid die uitnodigt
tot toegewijd kijken.….een perpetuum mobile dat tijd tot een loos
begrip maakt”. En “In dit werk is het zacht suizende beamertje als
een ouderwetse toverlantaarn, een onmisbaar en essentieel beeld-
element”.

In de tentoonstelling is een wand met 99 foto-portretten van de
deelnemende kunstenaars, gemaakt door fotografe Inge Hondebrink.
Alles in zwart-wit en altijd met bestaand licht gemaakt. Een ode
aan het heldere daglicht/raamlicht zoals je dat bij Vermeer ziet.

Haar foto van fotograaf Theo Jennissen spreekt mij erg aan.
Spannende vlakverdeling, mooi licht en sprekende ogen.

Op YouTube is een videoregistratie van de video-sculptuur Het
Kleine Melkmeisje van Frank Ter beek te zien:

Abbie Vandivere – Nieuw licht op Vermeer’s Meisje met de Parel

Van maandag 26 februari tot en met zondag 11 maart 2018 vindt er
in het Mauritshuis een diepgaand onderzoek plaats naar het Meisje
met de Parel (1665) van Johannes Vermeer: ‘Het Meisje in de schijn-
werper’.

Het beroemdste schilderij van het museum is voor het laatst
onderzocht in 1994, tijdens de toenmalige restauratie.
Hoewel een nieuwe behandeling voorlopig niet nodig is, zijn de
onderzoekstechnieken de afgelopen 25 jaar enorm ontwikkeld. Het
Mauritshuis hoopt meer te weten te komen over de manier waarop
Vermeer het Meisje met de Parel schilderde en de materialen die
hij gebruikte. Het onderzoek dat gebruik maakt van de nieuwste
technieken duurt twee weken en wordt uitgevoerd voor de ogen van
het publiek in de Gouden Zaal van het Mauritshuis.

Om het onderzoek aan het Meisje met de Parel zichtbaar te maken
voor bezoekers is in het museum een speciaal uit glas opgetrokken
atelier gebouwd. Van maandag 26 februari tot en met zondag 11 maart
2018 wordt het schilderij daar intensief onderzocht. In dezelfde
ruimte is een speciaal ingerichte multi-media presentatie waarin
Mauritshuis-restaurator en onderzoeksleider Abbie Vandivere door
middel van video en blog posts toelichting geeft op wat zich binnen
het glazen paviljoen afspeelt.

Het onderzoeksproject Het meisje in de schijnwerper wordt op initiatief
van het Mauritshuis uitgevoerd door een team van internationaal erkende
specialisten in het kader van het Netherlands Institute for Conservation,
Art and Science (NICAS).

Onderzoeksleider Abbie Vandivere: “We zijn er trots op dat we met zo’n
cluster van top wetenschappers kunnen samenwerken. Zij introduceren voor
dit onderzoek de meest state-of-the-art technieken en apparatuur. Zo
wordt het museum voor twee weken één van de meest geavanceerde onder-
zoekscentra ter wereld.” Onder meer MA-XRF scanning, röntgen en digitale
microscopie worden toegepast. Na de onderzoeksperiode van twee weken
behoort het zeventiende-eeuwse schilderij tot de best gedocumenteerde
kunstwerken ooit.

Bron: Link website Mauritshuis