Categorie archief: film

Robby Müller en Johannes Vermeer – Masters of Light

Gezien op donderdag 14 november 2019 op NPO 2 : documentaire “Living the
Light” van Claire Pijman over de Nederlandse filmcameraman Robby Müller,
die net als Vermeer en Hopper wordt beschouwd als een “Master of Light”.

“To love beauty
is to see light”
Victor Hugo

Robby Müller (1940-2018) was een van de beste filmcameramannen van de
twintigste eeuw. Hij werkte onder meer samen met grote regisseurs als
Wim Wenders, Jim Jarmusch en Lars von Trier.

Het werk van deze Nederlandse filmcameraman is vaak vergeleken met
de schilderijen van Vermeer en Hopper, die ook beiden meesters van het
licht waren.
Wat ze gemeenschappelijk hebben is het meesterlijk gebruik van naturel
beschikbaar licht om een bepaalde sfeer en gevoelsstemming op te roepen
in alledaagse scènes.

Sleutelscène in de film Paris Texas van Wim Wenders is de scène met
Nastassja Kinski in een Peep-Show. Voyeurisme is ook een element in
schilderijen van Vermeer en Hopper: kijken naar een vrouw, die zich
onbespied waant, net als de kijker zelf.

Nastassja Kinski in Paris Texas: “I don’t want to talk either sometimes.
I just like to stay silent. I’m a real good listener.” Het zouden woorden
van Vermeer zelf kunnen zijn. Luisteren en kijken is vaak interessanter
dan praten en doen.

Het heldere daglicht in Vermeers Soldaat en Lachende Meisje roept samen met
het half open gezette raamvenster het gevoel op van een stralende lente-
ochtend in een scène van een prille ontluikende liefde.
Het schemerachtige licht in diens Vrouw met Weegschaal past bij de
sfeer van de scène, waar in het mystieke avondlicht van het Laatste Oordeel
de ziel gewogen wordt.

Naast zijn speelfilm-camerawerk nam Müller ook vaak privé Polaroid-foto’s
op zijn roadtrips door Amerika als “foto-schetsboek” om de vele
facetten van de relatie tussen lichtval, camera en fotograaf te
onderzoeken. Hij had een voorliefde voor “the blue hour” tijdens de
invallende schemering, waar natuurlijk daglicht en kunstlicht elkaar
ontmoeten. Polaroids hebben iets schilderachtigs. Deze verstilde momenten
en composities laten iets zien van het artistieke oog van Müller aan
het werk.

In deze prachtige Polaroid-foto’s is goed te zien hoe gevoelig hij was
voor het naturel aanwezige licht en hoe hij op zoek was naar de juiste
kadrering. Müller filmde bij voorkeur naturel met het ter plaatse
beschikbare licht, zonder toegevoegd studiolicht.

Intrigerend zijn de losse close up-video’s die hij maakte met zijn privé-
videocamera van glinsterend stromend water, waarin hij de werkelijkheid
op laat lossen in abstracte licht-vlekken, door zijn lens bewust handmatig
onscherp te stellen. Out of focus.

Net zoals Vermeer de optische licht-vormen in de camera obscura vertaalde
in verf. Kijken naar de werkelijkheid als een abstract patroon van
lichtvlekken. Zoals in Vermeer’s Briefschrijvende Dame met Dienstbode
in Dublin.
Vermeer maakte als kunstenaar intuïtief ook graag gebruik van de schilder-
achtige beeldfouten van de primitieve lens in zijn Camera Obscura. Ook
Müller stelde techniek niet boven alles en filmde het liefst alles naturel
in het beschikbare licht om de sfeer te scheppen, die in zijn ogen het
verhaal en gevoel het best ondersteunde en versterkte, en het bijzondere
in het alledaagse naar boven haalde.

Of hij filmt een vrouw die op een balkon zit, gezien door een deur waardoor
zonlicht naar binnen valt. Ze kijkt naar de woeste branding, die tegen de
rotsen beukt. Ergens in de paar seconden die dat shot duurt, verandert het
banale in iets bijzonders. In een scène uit een verhaal.

 

Vooral in de Amerikaanse films van de Duitse regisseur Wim Wenders zoals
Paris Texas (1984) is duidelijk de invloed van de schilderijen van Edward
Hopper aan te wijzen, die de look hebben van filmstills. Hopper is voor
mij een 20e eeuwse Vermeer.

Met name in de slotscene van Paris Texas van Wim Wenders is de invloed
van Hopper duidelijk zichtbaar, met de sfeer van verlatenheid en eenzaamheid,
die tegelijk schrijnend en van grote schoonheid is.

Regisseur Jim Jarmusch over de werkwijze van Robby Müller:
“De manier waarop hij een scène belicht, hangt af van de stemming van die
scène. En de bedoeling van die scène. De gevoelens tussen twee mensen in
een scène geven hem een idee hoe hij de scène wil belichten. Voor Robby
was het belangrijk om eerst te bepalen wat het gevoel is dat het verhaal
teweeg brengt. Op de tweede plaats komen de personages die het verhaal
bevolken en door wier ogen we kijken. En ten derde heb je de beeldtaal
en de verwantschap met al die dingen. Die dingen moeten groeien”.
Deze stills zijn overigens uit de film “To Live and Die in LA” uit 1985
onder regie van William Friedkin.

“There’s a crack in everything,
that’s how the light gets in”
Leonard Cohen

In de openingsscène van het schitterende, essayistische portret dat
Claire Pijman van Müller maakte, laat hij het zonlicht speels door zijn
vingers glijden. Een passend begin, want hij stond bekend als meesterlijk
bespeler van het licht, een Hollandse Meester als Rembrandt en Vermeer.
Müller stelde techniek niet boven alles, het ging hem er vooral om met
licht de juiste sfeer te scheppen in de film, die het verhaal en gevoel
het beste vertelt en uitdrukt.

Op deze website staat een mooie filmbeschrijving van de documentaire
“Living The Light” van Claire Pijman:

Link: https://www.filmhallen.nl/film/living-the-light-robby-muller/

De trailer van Living The Light is te zien op YouTube:

Op YouTube is ook de film “Robby Müller – Master of Light” te zien uit
2016 van het Eye Film-museum in Amsterdam:

Vermeer en Lily James – Jong Meisje in het Licht bij het Raam

“Vermeer
est une mystère
en pleine lumière”
René Huyghe.

In het filmtheatercafé LUX in Nijmegen zag ik onlangs een grote
foto van een jong meisje, mooi in het licht gezet bij een raam,
die mij recht in mijn hart trof als liefhebber van Vermeer.

Bij navraag bleek het om de jonge actrice Lily James te gaan.
In de film Darkest Hour uit 2017 over de Britse premier Winston
Churchill speelt zij de rol van zijn persoonlijke secretaresse
Elizabeth Layton tegen het decor van de Churchill War Rooms
ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

“In Quiet Light and Concentration”. Mooie en heldere vrouw.
Verstild sprankelend in het licht. Haar ogen fonkelen het beeld
tot leven.
Verzonken in haar eigen mysterieuze gedachtenwereld, die je
nieuwsgierig laat raden naar wat er in haar omgaat…..
Een mysterie in helder daglicht.
Helemaal “Vermeer”.

Maria van Gelre – Aankleedscene in het Licht van Vermeer

Fotoshoot tijdens filmopnamen in de Burgerzaal in Zutphen op zaterdag
29 september van “Maria van Gelre in vol ornaat”, aankleding door het
kostuumatelier van Het Woud der Verwachting van kostuummodel Roseanne
Trijsburg als Maria van Gelre in het kader van de tentoonstelling “Ik,
Maria van Gelre” in Museum Het Valkhof in Nijmegen (13 oktober 2018
t/m 6 januari 2019). Fotografie: Thijn van de Ven.

“What is important
in a dress
is the woman
who is wearing it”
Yves Saint Laurent

In Museum Het Valkhof in Nijmegen is momenteel de tentoonstelling
“Ik, Maria van Gelre” te zien, met als hoogtepunt een 15e eeuws gebe-
denboek, verluchtigd met kleurrijke en verfijnde miniaturen.
De re-enactmentgroep Het Woud der Verwachting, die met verve en oog
voor kwaliteit de middeleeuwen rond 1400 verbeeldt, heeft een natuur-
getrouwe replica gemaakt van het historische kostuum van Maria van
Gelre, zoals dat te zien is op een miniatuur in haar gebedenboek.
Zie ook de website van Het Woud der Verwachting:
http://www.hetwoudderverwachting.nl/

Van de aankleding van dit kostuum werden op 29 september in de middel-
eeuwse Burgerzaal in Zutphen film- en foto-opnamen gemaakt door de re-
enactmentgroep Het Woud der Verwachting. Het mooie natuurlijke dag-
licht dat door de hoge glas-in-lood ramen naar binnen valt, de wit-
gepleisterde muren, de kleurige historische kostuums met een jonge
vrouw als kostuummodel (Roseanne Trijsburg) is voor een fotograaf met
een voorliefde voor Vermeer visueel een lust voor het oog.

De aankleding door de hofdames/costumières werd zo historisch verant-
woord als mogelijk uitgevoerd. Van het witte linnen onderkleed, licht-
blauwe onderjurk met losse rode mouwdelen tot de blauw-witte zijden
pronkjapon en de bewerkelijke hoofdtooi.
Make-up,zoals we dat nu kennen, was in de middeleeuwen niet aan de
orde.

Het licht van Vermeer is het licht van alle tijden…….

De film van Maria van Gelre in vol ornaat door het Woud der Verwach-
ting is inmiddels te zien op YouTube:

Een mooi en smaakvol voorbeeld in dit genre is ook de film
“Strip Show 1850” van Paul en Menno de Nooijer voor het Zeeuws Museum
op YouTube:

“Vermeer-experience” in de bioscoop

Gezien op zondag 28 januari 2018 in LUX Nijmegen: film
“Exhibition on Screen, Vermeer & Music, The Art of Love and
Leisure”.

“What is a bigger mystery box
than a movie theater ?”
J.J. Abrams

Op het grote witte doek lichtbeelden kijken in een grote donkere
zaal; ondanks alle nieuwe beeldschermmedia blijft de bioscoop-
ervaring onverminderd populair. Daar blijft een betovering van
uitgaan die teruggaat tot de lichtbeelden, waardoor Johannes
Vermeer zich liet inspireren in zijn Camera Obscura. De schil-
derijen van Vermeer geven als lichtbeelden in de bioscoop een
spectaculaire en overweldigende kijkervaring.

Met name de schilderijen met de lichte, witgepleisterde muren
als de Staande Clavecimbelspeelster uit Londen en de Vrouw met
Waterkan uit New York doen het erg goed op het grote witte doek.
Door het grote beeldformaat kan de bioscoopbezoeker elk detail
heel intens ervaren. Voor de Vermeer-liefhebber wordt het dan
vanzelf één groot kijkfeest.

“Movie theaters are always going to be around, and doing fine.
With computers and technology, we’re becoming more
and more secluded from each other. And the movie
theater is one of the last places where we can still gather
and experience something together. I don’t think the desire
for that magic will ever go away”.
Wolfgang Petersen

Op YouTube is deze trailer te zien van de film Vermeer&Music:

Obsessie – “Loving Vincent” en “Loving Vermeer”

Gezien op woensdag 3 januari 2018 in LUX Nijmegen: film “Loving
Vincent”. Gezien op woensdag 10 januari 2018 in Noord Brabants
Museum in Den Bosch: “Loving Vincent”, expositie van handgeschil-
derde filmframes in de stijl van Vincent van Gogh, die gebruikt
zijn in de “making of” van de animatiefilm “Loving Vincent” uit
2017. Obsessie of Passie ?

“Some call it obsession,
but I prefer the word love.
Obsession is beautiful.
It’s what makes art”
Joss Whedon

Wat heeft de film “Loving Vincent” te maken met “Loving Vermeer” ?
Obsessie.

Kunst, die dieper gaat dan alleen maar behagen. Liefde voor een
kunstenaar, die verder gaat dan professioneel kunsthistorisch-
wetenschappelijk onderzoek.
Wat beweegt filmmaakster Dorota Kobiela om zeven jaar van haar
leven te wijden aan een geschilderde animatie-film over Vincent
van Gogh ?
Wat beweegt Tim Jenison om een complete reconstructie te
ensceneren van Vermeer’s Music lesson en die na te schilderen met
zijn optische spiegel-hulpmiddel ?
Wat beweegt mijzelf om al 35 jaar vanuit alle mogelijke verschil-
lende invalshoeken een studie te maken over Vermeer, met het
streven om “mijn eigen Vermeers” te gaan schilderen ?

Obsessie of passie ?
Voor Vincent van Gogh was schilderen ook een obsessie. In een van
de vele zeer ontroerende brieven aan zijn broer Theo, schreef hij
dat schilderen voor hem de enig nog overgebleven weg was om aan
andere mensen te kunnen laten zien dat zijn leven toch wel enige
waarde had, na door alles en iedereen – en met name zijn vader –
in de liefde en het werk afgewezen te zijn.

En dat voel je in zijn schilderijen. Een obsessieve liefde. Een
hartverscheurend verlangen om lief te hebben en gezien te worden.
Dat maakt zijn zeer persoonlijke schilderijen universeel in zeggens-
kracht.
Een mooie zin in de song “Vincent” van Don McLean:
“This world was never meant for one as beautiful as you”.

Vermeer had een rustige, verstilde, maar even indringende en alles-
beheersende obsessie voor de vrouw, het licht en de stilte.
“In Quiet Light and Concentration”.
Ook bij hem een hartstochtelijk verlangen om te zien en gezien
te worden. Maar bij Vermeer ligt de hartstocht verborgen in
het licht zelf. “True like ice on fire”.

Dat éne schilderij te schilderen, waarin hij al zijn kunnen en
liefde tot volkomen volmaaktheid kon brengen. Dat is Vermeer’s
meesterwerk “De Schilderkunst” in Wenen. Hij heeft er zelf nooit
afstand van kunnen doen. Het betekende alles voor hem. Zijn weduwe
en schoonmoeder hebben na de dood van Vermeer ook alles op alles
gezet om – ondanks hun hoge schulden – juist dit schilderij in de
familie te behouden.

Dit was “Hét Schilderij”, waar hij alles in heeft kunnen leggen,
wat hij in zich had. Alles is Liefde, Liefde is Alles. Zo’n
schilderij kun je alleen schilderen vanuit een diepe, allesover-
heersende obsessie. Sinds ik dit schilderij gezien heb in Wenen,
is Vermeer nooit meer weggeweest uit mijn leven. Vermeer is mijn
grote liefde. En zal dat altijd blijven. De een noemt het passie,
de ander obsessie, ik noem het gewoon: liefde.
Vermeer staat altijd “aan” bij mij.

Some say: “Obsession is beautiful”, others say: “Obsession is
dangerous”.
Just different points of view from people with opposite
lifestyles.

Ik ben ervan overtuigd dat er een aan obsessie grenzende gedre-
venheid nodig is om echt héél erg goed in iets te worden, en
elke obsessie heeft donkere schaduwzijden. Van Gogh was geen
“Mr. Nice Guy” of ideale schoonzoon.

“Het Meisje met de Parel” gaat over Liefde voor de Vrouw.
“De Schilderkunst” gaat over Liefde voor de Schilderkunst.
Vermeer moet momenten van diep geluk hebben gekend, zowel
in zijn liefde als in zijn werk.
Hoevelen kunnen hem dat nazeggen ?

“Loving Vincent” is a 2017 animated biographical drama film
about the life of painter Vincent van Gogh, and in particular,
the circumstances of his death. It is the first fully painted
animated feature film. The film, written and directed by Dorota
Kobiela and Hugh Welchman, is an international co-production
between Poland and the United Kingdom.

Each of the film’s 65,000 frames is an oil painting on canvas,
using the same technique as Van Gogh, created by a team of
125 painters.

De schilderijen van Vermeer lenen zich ook heel goed voor een
storyboard van filmframes voor een speelfilm, net zoals Van Gogh’s
schilderijen zijn gebruikt als uitgangpunt voor de filmframes van
“Loving Vincent”. Het is een meeslepende ervaring om de vertrouw-
de schilderijen van Vincent van Gogh zo letterlijk tot leven te
zien komen.
In de expositie in Den Bosch zijn vele van de voor de film geschil-
derde originele filmframes te zien.

De trailer en making of van de film “Loving Vincent” is te zien
op YouTube: