Categorie archief: film

Maria van Gelre – Aankleedscene in het Licht van Vermeer

Fotoshoot tijdens filmopnamen in de Burgerzaal in Zutphen op zaterdag
29 september van “Maria van Gelre in vol ornaat”, aankleding door het
kostuumatelier van Het Woud der Verwachting van kostuummodel Roseanne
Trijsburg als Maria van Gelre in het kader van de tentoonstelling “Ik,
Maria van Gelre” in Museum Het Valkhof in Nijmegen (13 oktober 2018
t/m 6 januari 2019). Fotografie: Thijn van de Ven.

In Museum Het Valkhof in Nijmegen is momenteel de tentoonstelling
“Ik, Maria van Gelre” te zien, met als hoogtepunt een 15e eeuws gebe-
denboek, verluchtigd met kleurrijke en verfijnde miniaturen.
De re-enactmentgroep Het Woud der Verwachting, die met verve en oog
voor kwaliteit de middeleeuwen rond 1400 verbeeldt, heeft een natuur-
getrouwe replica gemaakt van het historische kostuum van Maria van
Gelre, zoals dat te zien is op een miniatuur in haar gebedenboek.
Zie ook de website van Het Woud der Verwachting:
http://www.hetwoudderverwachting.nl/

Van de aankleding van dit kostuum werden op 29 september in de middel-
eeuwse Burgerzaal in Zutphen film- en foto-opnamen gemaakt door de re-
enactmentgroep Het Woud der Verwachting. Het mooie natuurlijke dag-
licht dat door de hoge glas-in-lood ramen naar binnen valt, de wit-
gepleisterde muren, de kleurige historische kostuums met een jonge
vrouw als kostuummodel (Roseanne Trijsburg) is voor een fotograaf met
een voorliefde voor Vermeer visueel een lust voor het oog.

De aankleding door de hofdames/costumières werd zo historisch verant-
woord als mogelijk uitgevoerd. Van het witte linnen onderkleed, licht-
blauwe onderjurk met losse rode mouwdelen tot de blauw-witte zijden
pronkjapon en de bewerkelijke hoofdtooi.
Make-up,zoals we dat nu kennen, was in de middeleeuwen niet aan de
orde.

Het licht van Vermeer is het licht van alle tijden…….

De film van Maria van Gelre in vol ornaat door het Woud der Verwach-
ting is inmiddels te zien op YouTube:

Een mooi en smaakvol voorbeeld in dit genre is ook de film
“Strip Show 1850” van Paul en Menno de Nooijer voor het Zeeuws Museum
op YouTube:

“Vermeer-experience” in de bioscoop

Gezien op zondag 28 januari 2018 in LUX Nijmegen: film
“Exhibition on Screen, Vermeer & Music, The Art of Love and
Leisure”.

“What is a bigger mystery box
than a movie theater ?”
J.J. Abrams

Op het grote witte doek lichtbeelden kijken in een grote donkere
zaal; ondanks alle nieuwe beeldschermmedia blijft de bioscoop-
ervaring onverminderd populair. Daar blijft een betovering van
uitgaan die teruggaat tot de lichtbeelden, waardoor Johannes
Vermeer zich liet inspireren in zijn Camera Obscura. De schil-
derijen van Vermeer geven als lichtbeelden in de bioscoop een
spectaculaire en overweldigende kijkervaring.

Met name de schilderijen met de lichte, witgepleisterde muren
als de Staande Clavecimbelspeelster uit Londen en de Vrouw met
Waterkan uit New York doen het erg goed op het grote witte doek.
Door het grote beeldformaat kan de bioscoopbezoeker elk detail
heel intens ervaren. Voor de Vermeer-liefhebber wordt het dan
vanzelf één groot kijkfeest.

“Movie theaters are always going to be around, and doing fine.
With computers and technology, we’re becoming more
and more secluded from each other. And the movie
theater is one of the last places where we can still gather
and experience something together. I don’t think the desire
for that magic will ever go away”.
Wolfgang Petersen

Op YouTube is deze trailer te zien van de film Vermeer&Music:

Obsessie – “Loving Vincent” en “Loving Vermeer”

Gezien op woensdag 3 januari 2018 in LUX Nijmegen: film “Loving
Vincent”. Gezien op woensdag 10 januari 2018 in Noord Brabants
Museum in Den Bosch: “Loving Vincent”, expositie van handgeschil-
derde filmframes in de stijl van Vincent van Gogh, die gebruikt
zijn in de “making of” van de animatiefilm “Loving Vincent” uit
2017. Obsessie of Passie ?

“Some call it obsession,
but I prefer the word love.
Obsession is beautiful.
It’s what makes art”
Joss Whedon

Wat heeft de film “Loving Vincent” te maken met “Loving Vermeer” ?
Obsessie.

Kunst, die dieper gaat dan alleen maar behagen. Liefde voor een
kunstenaar, die verder gaat dan professioneel kunsthistorisch-
wetenschappelijk onderzoek.
Wat beweegt filmmaakster Dorota Kobiela om zeven jaar van haar
leven te wijden aan een geschilderde animatie-film over Vincent
van Gogh ?
Wat beweegt Tim Jenison om een complete reconstructie te
ensceneren van Vermeer’s Music lesson en die na te schilderen met
zijn optische spiegel-hulpmiddel ?
Wat beweegt mijzelf om al 35 jaar vanuit alle mogelijke verschil-
lende invalshoeken een studie te maken over Vermeer, met het
streven om “mijn eigen Vermeers” te gaan schilderen ?

Obsessie of passie ?
Voor Vincent van Gogh was schilderen ook een obsessie. In een van
de vele zeer ontroerende brieven aan zijn broer Theo, schreef hij
dat schilderen voor hem de enig nog overgebleven weg was om aan
andere mensen te kunnen laten zien dat zijn leven toch wel enige
waarde had, na door alles en iedereen – en met name zijn vader –
in de liefde en het werk afgewezen te zijn.

En dat voel je in zijn schilderijen. Een obsessieve liefde. Een
hartverscheurend verlangen om lief te hebben en gezien te worden.
Dat maakt zijn zeer persoonlijke schilderijen universeel in zeggens-
kracht.
Een mooie zin in de song “Vincent” van Don McLean:
“This world was never meant for one as beautiful as you”.

Vermeer had een rustige, verstilde, maar even indringende en alles-
beheersende obsessie voor de vrouw, het licht en de stilte.
“In Quiet Light and Concentration”.
Ook bij hem een hartstochtelijk verlangen om te zien en gezien
te worden. Maar bij Vermeer ligt de hartstocht verborgen in
het licht zelf. “True like ice on fire”.

Dat éne schilderij te schilderen, waarin hij al zijn kunnen en
liefde tot volkomen volmaaktheid kon brengen. Dat is Vermeer’s
meesterwerk “De Schilderkunst” in Wenen. Hij heeft er zelf nooit
afstand van kunnen doen. Het betekende alles voor hem. Zijn weduwe
en schoonmoeder hebben na de dood van Vermeer ook alles op alles
gezet om – ondanks hun hoge schulden – juist dit schilderij in de
familie te behouden.

Dit was “Hét Schilderij”, waar hij alles in heeft kunnen leggen,
wat hij in zich had. Alles is Liefde, Liefde is Alles. Zo’n
schilderij kun je alleen schilderen vanuit een diepe, allesover-
heersende obsessie. Sinds ik dit schilderij gezien heb in Wenen,
is Vermeer nooit meer weggeweest uit mijn leven. Vermeer is mijn
grote liefde. En zal dat altijd blijven. De een noemt het passie,
de ander obsessie, ik noem het gewoon: liefde.
Vermeer staat altijd “aan” bij mij.

Some say: “Obsession is beautiful”, others say: “Obsession is
dangerous”.
Just different points of view from people with opposite
lifestyles.

Ik ben ervan overtuigd dat er een aan obsessie grenzende gedre-
venheid nodig is om echt héél erg goed in iets te worden, en
elke obsessie heeft donkere schaduwzijden. Van Gogh was geen
“Mr. Nice Guy” of ideale schoonzoon.

“Het Meisje met de Parel” gaat over Liefde voor de Vrouw.
“De Schilderkunst” gaat over Liefde voor de Schilderkunst.
Vermeer moet momenten van diep geluk hebben gekend, zowel
in zijn liefde als in zijn werk.
Hoevelen kunnen hem dat nazeggen ?

“Loving Vincent” is a 2017 animated biographical drama film
about the life of painter Vincent van Gogh, and in particular,
the circumstances of his death. It is the first fully painted
animated feature film. The film, written and directed by Dorota
Kobiela and Hugh Welchman, is an international co-production
between Poland and the United Kingdom.

Each of the film’s 65,000 frames is an oil painting on canvas,
using the same technique as Van Gogh, created by a team of
125 painters.

De schilderijen van Vermeer lenen zich ook heel goed voor een
storyboard van filmframes voor een speelfilm, net zoals Van Gogh’s
schilderijen zijn gebruikt als uitgangpunt voor de filmframes van
“Loving Vincent”. Het is een meeslepende ervaring om de vertrouw-
de schilderijen van Vincent van Gogh zo letterlijk tot leven te
zien komen.
In de expositie in Den Bosch zijn vele van de voor de film geschil-
derde originele filmframes te zien.

De trailer en making of van de film “Loving Vincent” is te zien
op YouTube:


Johannes Vermeer en Emanuel De Witte – Meesters van het Licht

Gezien op woensdag 20 december 2017 in Stedelijk Museum, Alkmaar:
schilderijen-tentoonstelling “Emanuel De Witte – Meester van het
Licht”.

“In a town church
the right place for
the admission of light”
George Edmund Street

De tentoonstelling “Emanuel De Witte – Meester van het Licht”
in het Stedelijk Museum in Alkmaar omvat een ensemble van
25 schilderijen van de meester van het kerkinterieur,
samengebracht in één zaal. Het lichtplan en de vormgeving
zijn schitterend en smaakvol. In de lege zaal staan een aantal
kerkstoelen en met beamer-projecties wordt de illusie
gecreëerd van licht, dat door kerkramen naar binnen valt.

Initiatiefnemer van deze tentoonstelling is een oud-collega van mij,
Ruud Priem, destijds conservator Oude Kunst in Museum het
Valkhof in Nijmegen en tegenwoordig werkzaam als hoofd-
conservator Sint Jans Hospitaal, Musea Brugge in Brugge,
België. Door zijn welwillende bemiddeling heb ik in 2010
het project “Vermeer – Het betoverde Oog” kunnen doen in het
Museum Elisabeth Weeshuis in Culemborg, met een reconstructie
van de Muziekles van Vermeer.

De Witte’s schilderijen zijn geliefd, zijn roem betreft vooral zijn
levendige kerkinterieurs met magische lichtval, ze hangen over
de hele wereld.
Op ongeveer de helft van de tentoongestelde werken is een kerk
te zien, het werd De Wittes handelsmerk. Katholieke, protestantse,
en zelfs twee keer de Portugese synagoge in Amsterdam.
Emanuel De Witte (1616-1692) heeft tot 1651 in Delft gewoond, waar
hij kerkinterieurs schilderde van de Nieuwe en Oude Kerk. De jonge
Vermeer was 19 jaar oud, toen De Witte Delft verliet voor Amsterdam.
Ze zouden elkaar ontmoet/gekend kunnen hebben via het Delftse Sint
Lucas Gilde van de schilders. Er bestaat echter geen geschreven
document dat beide schilders aan elkaar linkt.

Eyecatchers zijn voor mij de “Vrouw aan het Virginaal”-pendanten uit
Montreal en Rotterdam en de drie grote Kerkinterieur-
schilderijen, die naast elkaar de werking hebben van een
imposant drieluik of altaarstuk.

De compositie van de “Vrouw aan het Virginaal” van De Witte is een
“Doorsiende Kamer” of Doorkijkje. In de catalogus legt
Gregor Weber een verband tussen De Witte’s compositie en de
compositie van de Liefdesbrief van Vermeer en Paar met Papegaai van
Pieter De Hooch.
Dit “doorkijkje” van De Witte is ook een mogelijke kandidaat-
inspiratiebron in de zoektocht naar een reconstructie van
de “Lost Vermeer”: “Daer een Seigneur zijn handen wast,
in een doorsiende kamer, met beelden”………

Dé “Meester van het Licht” is in mijn ogen natuurlijk Vermeer….
Wel is het zo, dat het licht in De Witte’s kerkinterieurs veel
overtuigender is weergegeven, dan bij Houckgeest of Saenredam
(zie hierboven), die het toch meer in de ruimtewerking van het
perspectief zoeken. Wat De Witte gemeen heeft met Vermeer is die
fascinatie voor het licht, dat over een witgepleisterde muur
strijkt…..

“Places of Worship” met hedendaagse foto’s van kerkinterieurs
door de Duitse fotograaf Thomas Struth is een kleine begeleidende
expositie naast de Emanuel De Witte-tentoonstelling. Deze is van
de kathedraal van Monreale bij Palermo, met de Pantokrator
Christus in de apsis.

Het genie van Vermeer is dat hij het licht zelf tot onderwerp
van zijn schilderijen maakt.
Net zoals Claude Monet dat ruim twee eeuwen later zou doen in zijn
schilderijen-serie van de facade van de kathedraal van Rouen.
Monet wilde alleen maar dat schilderen, dat zich tussen zijn oog
en zijn onderwerp bevond: het licht en niets anders dan het licht.
Het onderwerp blijft hetzelfde, het licht is steeds anders.

Vermeer’s stoutmoedigste licht-compositie is misschien wel Het
Parelsnoer in Berlijn, waar het overgrote deel van het schilderij
wordt ingenomen door het licht dat over een witgepleisterde muur
strijkt…….

Vermeer schilderde geen kerkinterieurs zoals Emanuel De Witte….
Toch ligt er ook in het licht van Vermeer zeker iets sacraals be-
sloten. Het uitgieten van de melk door Het Melkmeisje heeft de
indringende uitstraling van een sacrale handeling. De heiliging
van het alledaagse.

Emanuel De Witte en Johannes Vermeer.
In de tentoonstellingstitel wordt Emanuel De Witte geroemd als
“Meester van het Licht”. Toch als je de Clavecimbelstukken van
De Witte uit Montreal en Boijmans Rotterdam naast de Music Lesson
en de Lady Standing at the Virginals van Vermeer in Londen zet,
ziet men meteen dat Vermeer kwa visie, concept, beeldopvatting en
abstracte schoonheid van een geheel andere orde is. Vermeer is een
“Kubus van Licht” (Schama).

Vermeer is als de hobo in Mozart’s Serenade for Winds, K 361, 3th
movement en Vermeer’s tijdgenoten zijn als de blazers die de muziek
in alle eenvoud inzetten. Zoals Mozart’s rivaal Salieri deze
Serenade in de film “Amadeus” in het volgende YouTube filmpje zo
treffend en indringend becommentarieert; bezorgt mij elke keer weer
kippenvel:
“On the page it looked…. nothing ! The beginning is simple,
almost comic…. Just a pulse, bassoons, basset horns….like a rusty
squeezebox…. and then… suddenly…..high above it…. an oboe….
a single note – hanging there – unwavering…………until a clarinet
took over…… and sweetened it to a phrase of such delight ! ”

Die ene hoge zuivere noot, dat is voor mij Vermeer, temidden van
zijn tijdgenoten en in de hele Hollandse genreschilderkunst.
Een Amerikaan zou het platter zeggen: “Vermeer kills them all !”.

Hoe vaker ik een expositie van een tijdgenoot van Vermeer zie,
zoals nu Emanuel De Witte in het Stedelijk Museum in Alkmaar,
hoe meer mijn bewondering voor Vermeer alleen nog maar blijft
toenemen. Vermeer is van een totaal andere orde.

The Leap of Genius
Het kenmerk van een genie is dat hij een een spectaculaire sprong
voorwaarts maakt temidden van zijn tijdgenoten naar een nieuw,
hoger plan. Dat zijn hele vakgebied naar een totaal ander en hoger
nivo tilt. Einstein deed het met zijn Relativiteits-theorie, Cruijff
met zijn Totaal-voetbal en Vermeer deed het met zijn Licht-
schilderkunst. Zoals Simon Schama het verwoordt: “Vermeer ís Light”.

Dante en het mystieke Licht van Vermeer.
Een aantal “licht-strofen” van de grote Italiaanse dichter
Dante Alighieri in het laatste canto 33 van het Paradiso uit de
Divina Commedia:
(met dank aan mijn zus Teresa van de Ven, Dante-liefhebber, die ze
onder mijn aandacht bracht)

ché la mia vista, venendo sincera,
e più e più intrava per lo raggio
de l’alta luce che da sé è vera.

De contemplatie leek mijn zicht te klaren,
En immer dieper keek ik in de pracht
van ’t hoge Licht, de Bron van al het ware.

Così la mente mia, tutta sospesa,
mirava fissa, immobile e attenta,
e sempre di mirar faceasi accesa.

En evenzo verbijsterd keek ik naar
Het Licht, dat meer aanschouwing deed begeren-
Aandachtig, stil en onverzadigbaar.


A quella luce cotal si diventa,
che volgersi da lei per altro aspetto
è impossibil che mai si consenta.

De mens raakt door dat licht te contempleren
Zo in Zijn ban dat het ondenkbaar lijkt
Dat hij zijn blik er ooit van af zal keren.

(Nederlandse vertaling: Ike Cialona en
Peter Verstegen)

“Tulip Fever” – Film met een knipoog naar Vermeer

Gezien in LUX-Nijmegen op zondag 3 september 2017:
film “Tulip Fever”.

“Tulip fever is long gone,
but the paintings remain”
Deborah Moggach

Als drama pakt de film Tulip Fever mij niet helemaal, maar mij
gaat het vooral om de fraaie raamlicht-beelden en de mooie
Sophia in haar blauwe zijden japon, als knipoog naar Vermeer.
Vermeer’s Zittende Clavecimbelspeelster uit de National
Gallery in Londen, draagt ook zo’n weelderige blauwe zijden
japon.

Tulip Fever speelt zich af in een zeventiende-eeuws Amsterdam.
Cornelis Sandvoort (Christoph Waltz) is een rijke koopman die
huwt met het beeldschone weeskind Sophia (Alicia Vikander).
Om zijn onvoorwaardelijke liefde te bewijzen, geeft Cornelis
schilder Jan van Loos (Dane DeHaan) de opdracht om zijn vrouw
en hem samen te portretteren. Het verhaal van een
verboden romance tussen de schilder en Sophia speelt zich af
tegen de achtergrond van de Nederlandse tulpenkoorts.

Een mooi, jong meisje bij het raam, waar het licht mooi is…….
dat is de “signature look” van Vermeer, een gegeven waarop
ik nooit uitgekeken raak. Voor mij is natuurlijk raam-daglicht
het mooiste licht, dat er is.

In de Gouden Eeuw dreef de tulpenmanie menig Nederlander tot
waanzin. Iedereen met genoeg florijnen waagde zich aan de
speculatiehandel. In schimmige kroegen gingen de meest
bijzondere en exotische tulpenrassen onder de hamer, vaak
nog voordat de bollen uitkwamen.

Poserend in een schitterende ultramarijne jurk (het mag gezegd
worden: de kostuums zijn érg mooi) staat Sophia aan de zij van
haar echtgenoot. De twee hebben niet bepaald een gezond
huwelijk, maar ze hebben elkaar wel nodig. Zij dankt haar
status aan Cornelis die haar redde van een armoedig bestaan
als weeskind. Hij wil graag een zoon als erfgenaam op de
wereld zetten.

De ultramarijn-blauwe japon van Sophia in de film Tulip Fever
doet me denken aan mijn eigen foto’s van model Merel als
“Girl in a ultramarine blue dress”, die ik in 2009 maakte.
De japon van blauwe changeant-zijde is gemaakt door costumière
Ceciel van Aalst uit Nijmegen.

Ook heb ik in 2009 een remake gemaakt van Vermeer’s Zittende
Clavecimbelspeelster uit Londen. Model is Merel van den
Nieuwenhof.

De trailer van Tulip Fever is te zien op YouTube: