Dagelijks archief: 25 januari 2017

Vrouwen van Vermeer – Vermeer Pelgrimages

Marc Couwenbergh – “De Meiden van Vermeer achterna”, E-book, 2016
en Michael White – “Travels in Vermeer – A Memoir”, 2015

“….waar jij het licht bent,
daar ben ik het oog…..”
Claudio Bertoni

In het hart van elk interieur-schilderij van Johannes Vermeer draait alles
om een vrouw; slechts in twee schilderijen staat een man centraal, als
wetenschapper. “Waarom schilderde Vermeer vooral vrouwen ?”
Dat is de vraag die zich aan schrijver, journalist en publicist
Marc Couwenbergh opdringt.

In zijn e-book “De meiden van Vermeer achterna” neemt Marc Couwenbergh
de lezer mee op zijn persoonlijke pelgrimstocht langs de vrouwen van Vermeer
in de grote musea van Wenen, Dublin, Londen, Parijs, Amsterdam, Den Haag
en Rome, om een antwoord te vinden op deze vraag.

Aanleiding voor zijn pelgrimage was zijn onverwachte en indringende
ontmoeting met “La Dentellière”, Vermeer’s kleine meesterwerkje in het
Louvre in Parijs.
Een juweeltje in een klein hoekje, dat – hoewel van een heel andere orde –
toch moeiteloos overeind blijft tegenover het visuele geweld van de grote
en imponerende topstukken in dit wereldberoemde museum……

Een verdere inspiratie was de Rijksmuseum-lezing “What makes a Vermeer a
Vermeer?” van Vermeer-specialist Arthur K. Wheelock, conservator van de
National Gallery Washington, in de Singelkerk in Amsterdam in 2009.
Aanleiding was een tijdelijke bruikleen van de “Dame met Weegschaal” van
Vermeer uit Washington aan het Rijksmuseum in Amsterdam, alwaar dit
schilderij tussen het Melkmeisje en de Briefleester in Blauw te
bewonderen was.

In zijn boek vervlecht hij zijn persoonlijke ervaringen bij het kijken
naar de echte Vermeer-schilderijen met bestaande kennis van kunsthistorici
en Vermeerspecialisten, in een prettig leesbare stijl.
Hieronder een tableau met close ups van de mooiste vrouwen van Vermeer.

Couwenbergh bespreekt onder andere de rol van de vrouw in Vermeer’s
schilderijen. Elke vrouw die Vermeer schildert staat voor een bepaalde vorm
van liefde: de romantische liefde, de onbereikbare liefde, de betaalde
liefde,de verleidende liefde, de geestelijke liefde, etc. In de Amorum
Emblemata van Otto Vaenius zijn prenten te vinden van verborgen liefdes-
boodschappen, die in Vermeer’s schilderijen terug te vinden zijn. Opvallend
is overigens in dit verband dat er in Vermeer’s werk geen enkele
“moeder met kind” te vinden is, zoals je die wel ziet bij Metsu en De Hoogh.
Terwijl Vermeer zelf maar liefst 11 kinderen had…….

Persoonlijk vind ik de mooiste vrouwen van Vermeer de vrouwen die in
zelfvergeten concentratie helemaal opgaan in hun bezigheid zoals De Melkmeid,
De Kantwerkster en De Schrijvende Dame in Dublin. Een mooie zin in
Couwenbergh’s boek is: “het blijft een vraag waarom en hoe Vermeer de
verbeelder werd van abstracte begrippen als reflectie, bezinning, spanning,
concentratie en toewijding”. Zelf heb ik me altijd afgevraagd, wat een
Japanse Zen-meester zou vinden van die geconcentreerde aandacht in Vermeer’s
schilderijen. Feit is dat Vermeer in Japan de meest geliefde Hollandse
meester uit de Gouden Eeuw is.

Wat mij aanspreekt is de aanstekelijke, inspirerende en persoonlijke
gedrevenheid, waarin Couwenbergh als echte liefhebber over Vermeer schrijft.
Dezelfde passie, die voelbaar is in de vroege teksten over Vermeer van
Theophile Thoré-Bürger – de herontdekker van Vermeer- en Lawrence Gowing,
in mijn ogen met afstand de mooiste tekst over Vermeer in het Engelse taalgebied.

Vermeer-liefhebbers: ik heb er een zwak voor; wellicht omdat ik er zelf ook
een ben. Echte liefhebbers van Vermeer reizen de hele wereld af,
om alle originele schilderijen van Vermeer te gaan zien, terwijl de meester
zelf al zijn schilderijen maakte op één plek in Delft; een fenomeen dat ik
altijd omschrijf als de “Vermeer-Paradox”.
Kunsthistorici, conservatoren, schrijvers, fotografen en kunstenaars; ze
kunnen veel behartenswaardige dingen over Vermeer’s schilderijen te berde
brengen, maar de vraag “What makes a Vermeer a Vermeer ?” blijft ook voor
hen een ongrijpbaar mysterie, en dat is misschien ook maar goed zo.
“Waar jij het licht bent, daar ben ik het oog”. Dat is het gegeven, waarin
alles gebeurt.
Teveel kennis kan soms ook een mist gaan vormen, waarin Vermeer juist
verdwijnt. Het beste advies, als je voor een echte Vermeer staat, is:
kijken, kijken en kijken.
Vermeer is er niet alleen voor “kenners”: Vermeer is er bij uitstek voor
liefhebbers met een open oog en open hart. Zoals Marcel Brion het ooit
verwoordde:
“C’est par l’amour que l’on répond à de telles oeuvres d’amour”.

Voor meer info of om het e-book te bestellen, klik op deze link:

website Marc Couwenbergh

Een ander persoonlijk reisverslag van een Vermeer-liefhebber is
een boek van de Amerikaanse schrijver/dichter Michael White,
“Travels in Vermeer – A Memoir”

“A lyrical and intimate account of how a poet, in the midst of a bad divorce,
finds consolation and grace through viewing the paintings of Vermeer,
in six world cities…”

Zelf zegt hij erover: “Vermeer taught me to love again….”

Mijn eigen fascinatie voor Vermeer heeft zich in de loop der jaren
ontwikkeld van een passieve naar een actieve liefhebber van Vermeer.
Mijn grote droom is voor de komende jaren om “mijn eigen Vermeers te
gaan creëren”. In een hedendaagse gemengde techniek tussen fotomontage
en schilderij. In mijn atelier heb ik een gereconstrueerde Vermeer-hoek
met glas-in-lood Vermeer-raam, tegelvoer, zijden Vermeer-kostuums, een
eigen kopie van De Schilderkunst, een replica van het clavecimbel van de
Muziekles, etc. Mijn inspiratie haal ik echter ook uit hedendaagse
kunstenaars en fotografen, die in hun eigen werk zich ook laten
inspireren door Vermeer. In mijn website –www.thijnvandeven.nl – besteed
ik daar veel aandacht aan. Het is een fascinerende ervaring om- samen met
een mooi kostuum-model als Merel – Vermeer in mijn eigen atelier of in een
mooie lokatie als Oud Amelisweerd “tot leven te zien komen”.

Momenteel ben ik op zoek naar een vaste private partner, met een
“Vermeer-hart” en eigen geld om samen in overleg een sterk concept te
ontwikkelen en “onze eigen, hedendaagse Vermeers te creëren”. Hedendaagse
variaties op “een mooie jonge vrouw in een hoek bij het raam, waar het
licht mooi is”

Ook Vermeer zelf schilderde zijn schilderijen niet voor de vrije markt,
maar onder de bescherming van een private mecenas. Vermeer is een “Hortus
Conclusus”, een intieme, in zichzelf besloten, private wereld.

“The source of all light
is in the eye”
Alan Watts

De mooie, jonge vrouwen van Vermeer hebben iets van een eeuwige jeugd.
Onwillekeurig moet ik daarbij denken aan een song van Bob Dylan,
“Forever Young”. Deze live-versie is van het legendarische concert
“The Last Waltz” met The Band, te zien en te horen op dit YouTube-filmpje: