Dagelijks archief: 19 september 2017

Vermeer en de “Boston School”

Schilderijen van William McGregor Paxton en Edmund Charles
Tarbell, schilders van de “Boston School” (tussen 1900 en 1930)
en de kunstroof van “Het Concert” van Johannes Vermeer uit het
Isabella Stewart Gardner Museum in Boston in 1990.

“Vermeer found a life’s work
in the corner of a room”
Irwin Greenberg

De Boston School was een groep schilders in Boston die werkzaam
waren tussen 1900 en 1930. Hun stijl was sterk beïnvloed door de
Impressionisten en de traditionele westerse schilderkunst.
Onder hun grote voorbeelden bevonden zich Johannes Vermeer en
John Singer Sargent. De invloed van Vermeer is met name terug te
vinden in de schilderijen van jonge vrouwen poserend in welover-
wogen en smaakvol ingerichte “upper class” interieurs. Een jonge
vrouw voor een witgestucte muur in de hoek van een kamer bij het
raam in dat prachtige raamlicht. De voorliefde voor dat klassieke
gegeven herken ik als Vermeerliefhebber maar al te goed.

De leidende figuren van de Boston School met een affiniteit met
Vermeer waren William McGregor Paxton en Edmund Charles Tarbell.
Hun opleiding hadden ze genoten in de Académie Julian in Parijs.
Ze hechten erg veel waarde aan schildertechnische vaardigheden,
nauwgezette visuele weergave en klassieke schoonheid, in de
“losse” schildertrant die ze aan de Franse Impressionisten
ontleenden – wat in die tijd nog een “gedurfde moderne impres-
sionistische stijl” heette. Vandaag de dag worden ze echter toch
tot de “traditionalisten” gerekend, die nog erg in een Europese
stijl naar Europese onderwerpen werkten.

William McGregor Paxton was van alle schilders in de Boston
School degene die bij uitstek “in Vermeer” was: veel schilde-
rijen van jonge meisjes en vrouwen bij het raam in dat mooie
raamlicht. Het is een klassiek gegeven voor elke schilder die
van vrouwen en mooi licht houdt. Voor mij is raamlicht het
mooiste licht dat er is.

Het schilderij “Girl Reading” van Edmund Charles Tarbell heeft
een vleugje Vermeer in thema en lichtval. Het overige werk van
Tarbell doet echter eerder denken aan het impressionisme van
Claude Monet.

“The Guitar Player” van Joseph Rodefer DeCamp is duidelijk
geïnspireerd op de Gitaarspeelster van Vermeer in Kenwood
House bij Londen.

Edward Hopper brak met deze traditie door echt Amerikaanse
onderwerpen te gaan schilderen, hoewel ook hij zijn opleiding
genoot bij Robert Henri, die nog in de Franse impressionistische
stijl schilderde. Ook Hopper bracht als jonge kunstenaar nog een
jaar in Parijs door. Je zou kunnen zeggen dat Edward Hopper het
Vermeer-onderwerp “jonge vrouw in een interieur in het licht
bij een raam” heeft vertaald naar een Amerikaanse setting: een
hotel, een snackbar, een bioscoop, een café, een treincoupé….
Zoals in de schilderijen “Hotel Room”, “Automat”, “Room in
Brooklyn”, “Western Motel”.

Waar de Boston School ergens bleef hangen in de navolging van
Europese voorbeelden en de nadruk op schildertechniek, ging
Hopper een stap verder in een geheel eigen visie met echt
Amerikaanse onderwerpen, die ijzersterk en vernieuwend zijn,
ondanks zijn op zichzelf beschouwd middelmatige schildertechniek.
De visie van Edward Hopper heeft grote invloed gehad op menig
filmmaker. Met als bekendste voorbeeld de Duitse cineast Wim
Wenders.

Deze reconstructie van Hopper’s “Room in New York“ is uit de
film “Shirley, Visions of Reality” van de Oostenrijkse cineast
Gustav Deutsch uit 2014.

Tot de Boston schildersgroep behoorde ook Philip Leslie Hale,
die in 1913 een studie publiceerde over Johannes Vermeer: “Jan
Vermeer of Delft”, de eerste monografie over Vermeer in de
Verenigde Staten.

Boston geldt overigens nog steeds als de meest “Europese” stad
in de Verenigde Staten en is ook op een andere manier ver-
bonden met Vermeer: tot 1990 was het Isabella Stewart Gardner
museum in het trotse bezit van een schitterende Vermeer: Het
Concert uit 1664. De enige Vermeer die ik helaas nooit met eigen
ogen heb mogen aanschouwen. Met het prachtig uitgelichte jonge
meisje aan het clavecimbel. Op 18 maart 1990 werd deze Vermeer
op brute wijze uit de lijst gesneden en gestolen door kunstdieven,
samen met de “Storm op het Meer van Galilea” van Rembrandt.

Het schilderij is nu dus al ruim 27 jaar spoorloos. In het museum
hangen nog steeds de lege lijsten als stille getuigen van de ruwe
kunstroof van deze meesterwerken. Er is een beloning van 10 mil-
joen dollar uitgeloofd voor de gouden tip, die leidt tot het
terugvinden van de schilderijen. Tot nu toe nog zonder resultaat.
Er is nog hoop dat ze ergens opgerold weggeborgen liggen. Als ze
door de criminelen zijn vernietigd, komen deze twee citaten bij
mij op:

“Alles van waarde is weerloos”
Lucebert.

“Tegen de domheid
strijdt zelfs God vergeefs”
Schiller.

Er is nog één schilderij in het Museum of Fine Arts in Boston,
dat nog een link heeft met Vermeer: het schilderij “De Koppelaar-
ster” van Dirck van Baburen, dat Vermeer nota bene in het gestolen
Concert van het Isabella Stewart Gardner Museum als “schilderij
in een schilderij” heeft verwerkt.

Op YouTube is deze video te zien met werken van de Boston School-
schilder William McGregor Paxton, in wiens werk de invloed van
Vermeer het sterkst naar voren komt: