Maandelijks archief: augustus 2019

Vermeer en Lily James – Jong Meisje in het Licht bij het Raam

“Vermeer
est une mystère
en pleine lumière”
René Huyghe.

In het filmtheatercafé LUX in Nijmegen zag ik onlangs een grote
foto van een jong meisje, mooi in het licht gezet bij een raam,
die mij recht in mijn hart trof als liefhebber van Vermeer.

Bij navraag bleek het om de jonge actrice Lily James te gaan.
In de film Darkest Hour uit 2017 over de Britse premier Winston
Churchill speelt zij de rol van zijn persoonlijke secretaresse
Elizabeth Layton tegen het decor van de Churchill War Rooms
ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

“In Quiet Light and Concentration”. Mooie en heldere vrouw.
Verstild sprankelend in het licht. Haar ogen fonkelen het beeld
tot leven.
Verzonken in haar eigen mysterieuze gedachtenwereld, die je
nieuwsgierig laat raden naar wat er in haar omgaat…..
Een mysterie in helder daglicht.
Helemaal “Vermeer”.

De Parel van Vermeer – Het Interieur als Juwelen-kijkdoos

Een beschouwing over de interieur-schilderijen van Vermeer
bezien als juwelen-kijkdozen. De parel als tijdloze metafoor
van een zeventiende-eeuwse schilder/dichter.

“All art is
autobiographical.
The pearl is
the oyster’s
autobiography”
Federico Fellini

In de briefschilderijen van Vermeer keert steeds het juwelen-
kistje, als attribuut terug, al of niet vergezeld van een parel-
snoer.
De interieurs van Vermeer met een mooie jonge vrouw zijn
als een oesterschelp voor een kostbare parel.
Een juwelen-kijkdoos.

In mijn atelier heb ik deze opnamen gemaakt van een gerecon-
strueerd Vermeer-stilleven met replica’s van de juwelendoos en
parels, zoals die te zien zijn op Vermeer’s schilderij Lady
Writing a Letter in de National Gallery in Washington.

Dezelfde met parels bezette juwelendoos is te zien in Vermeer’s
schilderij “Mistress and Maid” in de Frick Collection in New York.

De parel is misschien wel de meest in het oog springende
metafoor van de schilder-dichter Vermeer, als hij het jonge
Meisje met de Parel in het Haagse Mauritshuis schildert:
“Zij is als een parel”.

In de tijd van Vermeer was een echte parel een zeldzaamheid.
Geschat wordt dat in 1 op de 15000 wilde oesters een parel zit;
de grote druppelvormige parel van het Meisje met de Parel moet
een imitatieparel van glas zijn geweest.


Het hart van elke Vermeer is een jonge vrouw. Zij is de parel,
die de schilder Vermeer tot een zacht glanzend, lichtend juweel
omtovert. In de Briefleester in Blauw uit het Rijksmuseum is een
geopende juwelendoos in silhouet te zien.

Parels ontstaan in oesterschelpen als inkapseling van een pijnlijk
insluitsel binnenin de schelp. Schoonheid, die voortkomt uit pijn…..
Schoonheid die troost geeft voor alle pijn.

Vermeer’s Vrouw met Waterkan uit New York Metropolitan Museum is een
juwelen-kijkdoos waarin de meester-juwelier de parel toont, om haar
schoonheid optimaal tot haar recht te laten komen en te versterken.
Zodat zij uit zichzelf licht lijkt te geven. Het is alsof hij zijn
lief in een doosje wilde doen.

Ook een leeg Vermeer-interieur heeft “her own kind of beauty”.
Lady Standing at the Virginals, National Gallery, Londen.
Zoals het licht speelt over een witgekalkte muur, de zwart-wit
tegelvloer of door het glas-in-lood van de ramen; ook in mijn
eigen “Vermeer-atelier”-reconstructie op ware grootte.

Een Vermeer-interieur is ook een soort kijkdoos. Alsof je
recht in een kubusvormige doos kijkt, gevuld met licht.
Zoals Simon Schama het verwoordt:
“A stunning, light filled cube”.

Ook de diamant leent zich als dichterlijke metafoor voor de
lichtschilderijen van Vermeer. Het licht lijkt uit de steen
zelf te komen, zoals soms bij een Vermeer het licht van binnen
uit het schilderij lijkt te stralen. Een lichtende steen met
vele facetten. Door het oeuvre van Vermeer vanuit steeds ver-
schillende invalshoeken te belichten, licht steeds een ander
facet ervan op. Dat maakt Vermeer ook zo’n rijke inspiratie-
bron voor hedendaagse kunstenaars, fotografen en filmmakers.



Licht, styling, enscenering, symboliek, compositie, kleur,
theaterregie, de vrouw als model, kostuums, kap en grime,
poëtische metaforen, fotografische effecten, optica, gebruik
van props en attributen, staging, beeldconcept, zen-meditatie,
verstilling, mystiek, evenwicht en rust in de ziel, schoonheid,
schilderijen in het schilderij, schildertechniek, verfgebruik,
beeldregie, regieaanwijzingen voor de liefde, interieur-
inrichting, de psychologie van het verlangen, kijken en zien,
waarneming en verbeelding, het zit er allemaal in, in dat
betrekkelijk kleine oeuvre van 35 schilderijen….

Als slotakkoord een klaterende waterval van parels in de
Vrouw met Weegschaal in de National Gallery of Art in
Washington.