Anne Zahalka en Vermeer-filmscene – “Cleaning Windows”

Vermeer-filmscene “Cleaning Windows” in de film “Girl With a
Pearl Earring” (2003) met Scarlett Johansson en geënsceneerde
fotografie “The Cleaner” van fotografe Anne Zahalka (1987).

“What’s my line ?
I’m happy cleaning windows
Take my time,
I’ll see you when my love grows”
Van Morrison

De Australische fotografe Anne Zahalka (1957) ensceneerde tij-
dens een artist in residency-verblijf in Berlijn in 1987 in
haar atelier een aantal taferelen als een hommage aan meesters
als Vermeer, van Eijck en Hopper. Door het herbewerken van be-
staande meesterwerken streeft ze ernaar een levende dialoog te
creéren tussen een meester en haar eigen werk; zelf noemt ze
het “restaging, reinventing and referencing”.

Het meest geslaagde werk in haar staged photography-serie
“Resemblances” uit 1987 is in mijn ogen “The Cleaner”, met de
performance-kunstenaar Marianne Redpath als model.
Met de karakteristieke dambord-tegelvloer en gordijnvoorhang
links. En het koele raam-daglicht, dat bij Zahalka van rechts
komt (bij Vermeer komt het bijna altijd van links). Om haar
hals hangt een moderne hoofdtelefoon, waarmee Zahalka ook het
heden in haar -aan oude meesters ontleende- beelden laat binnen-
sijpelen.

Zelf zegt ze dat ze als fotografe het meest leert van de ziens-
wijze van de grote meesters van de schilderkunst en de manier
waarop zij de ruimte in het beeld “organiseren”. Vermeer is
een meester in het creëren van diepte-illusie in een plat vlak
en “organizing space”, door de manier waarop hij de compositie
en het perspectief heel precies en weloverwogen in elkaar zet.
Overigens heb ik dat meer fotografen horen zeggen: ook Erwin
Olaf haalt zijn inspiratie eerder uit de schilderkunst, dan
uit het werk van andere fotografen. Juist van een schilder als
Vermeer kun je leren hoe je een krachtig beeld in elkaar kunt
zetten.

“It’s the painter’s
way of seeing and
organising pictorial space
to which I am most
indebted as a photographer”
Anne Zahalka

Vragen die ze zichzelf stelt zijn: “Is het mogelijk iets vol-
komen nieuws te maken ? Kan een postmodernistisch kunstenaar
echt spreken met zijn eigen stem door een meesterwerk uit het
verleden te citeren?”

Andere Vermeer-geinspireerde werken van Anne Zahalka zijn:
“The Dutch Painter” naar Vermeer’s “Schilderkunst” uit Wenen.

“The Musician” naar de Muziekles uit de Royal Collection
in Londen.

“The Cook” naar Vermeer’s Melkmeisje uit het Rijksmuseum
in Amsterdam.

“The Veterinary” naar De Astronoom uit het Musée du Louvre
in Parijs.

“Dora Reading” lijkt ontleend aan het bekende “Hotel Room”
(1931) van Edward Hopper. Merk op hoe het geblokte motief van
het dekbed waarop ze zit de illusie van diepte en perspectief
versterkt als een dambord-tegelvloer van Vermeer.

In haar werk “Marriage of Convenience” laat ze de man en vrouw
in dezelfde positie poseren als in het beroemde Arnolfini-
huwelijksportret van Jan van Eijck aan weerszijden van een
ronde spiegel, waarin ze haar eigen zelfportret laat weerspie-
gelen. Als hedendaags element heeft ze een radio/cassette-
speler toegevoegd. Ze probeert in haar geënsceneerde interieurs
de stijl, het onderwerp en de compositie van het originele
schilderij te benaderen.

Website: www.zahalkaworld.com
Link naar PDF over Anne Zahalka:
PDF Anne Zahalka

In de film “Girl With a pearl Earring’ van Peter Webber naar
de roman van Tracy Chevalier is er ook een scene, waarin het
dienstmeisje Griet bezig is met “Cleaning Windows” in het
atelier van haar meester Vermeer. Prachtige shots in Ver-
meeriaans daglicht door cinematographer Eduardo Serra van
Scarlett Johansson.

Hoewel ik het boek én de film zelf geen echt meesterwerk vind,
vind ik het camerawerk en licht van Serra heel erg mooi.
Maar de film zelf slaagt er niet in je echt het genie van
Vermeer als schilder te doen voelen; iets wat Milos Forman
in zijn briljante muziekfilm “Amadeus” uit 1984 wel lukte;
om het genie in de muziek van Mozart echt voelbaar te maken
door de ogen van zijn eeuwige rivaal Salieri. Sommige quotes
uit het geniale scenario van die film zijn van een hoog
literair én kippenvel-gehalte, en zijn niet van Mozart maar
van Salieri !

“Vermeer is alone in
putting the camera obscura
to the service of style
rather than the
accumulation of facts”
Lawrence Gowing

Filmstills kunnen een dankbaar onderwerp zijn voor schilder-
studies. Zoals deze schilder-schets naar een filmshot van Griet
(Scarlett Johansson), Vermeer’s dienstmeisje in Peter Webber’s
film “Girl With a Pearl Earring” uit 2003 op Pinterest.

Op YouTube is de filmscene “Cleaning Windows” uit Peter Webber’s
film “Girl With a Pearl Earring” te zien met Scarlett Johansson
(tussen 0:42 en 2:18):

Ook de Ierse singer/songwriter Van Morrison brengt een ode aan
“Cleaning Windows”:
“….. What’s my line ? I’m happy cleaning windows
Take my time, I’ll see you when my love grows
Baby, don’t let it slide, I’m a working man in my prime
Cleaning Windows……”.