Vermeer – “Een schoongewassen wereld”

Fotoshoot in een kamer in een historisch poorthuis in Ravenstein
en in mijn eigen “Vermeer-studio” in Nijmegen met model Lieneke
van Rijn in een dienstmeisje-kostuum met als thema “Cleaning
Windows” op 21 en 23 september 2017

“The purpose of art is
washing the dust of daily life
off our souls’
Pablo Picasso

Vermeer schildert een schoongewassen wereld en streeft naar
helderheid in zijn licht, kleur, zuiverheid, doorzichtigheid,
schoonheid. Een schilder, die de wereld schoonwast. Als de
regenbui, die zojuist zijn geliefde stad Delft heeft schoonge-
wassen en doet glinsteren en fonkelen in doorbrekend ochtend-
zonlicht.

Vermeer streeft naar de verwezenlijking van het hooggestemde
ideaal, dat doorklinkt in de aloude latijnse woorden: “Bonum,
Pulchrum, Verum”: het Goede, het Schone en het Ware.


Het thema van het wassen komt een paar keer voor in Vermeer’s
oeuvre: de voetwassing in de Diana, de wasvrouw in het poortje
van het Straatje, de Vrouw met Waterkan, onder voorbehoud de
Sint Praxedis (het bloed dat de zonden der wereld wegwast), een
vermiste Vermeer genoemd in de Dissius-veiling: “daer een
Seigneur zijn handen wast” en misschien zelfs in de voorbijge-
trokken regenbui in het Gezicht op Delft…..

De handeling van de handenwassing heeft door het handen wassen
van Pontius Pilatus een ongunstige bijbetekenis van schijnhei-
ligheid gekregen: het aan de oppervlakte voor het oog witwassen
van iets wat eigenlijk diep van binnen vuil en smerig is.
Ook in de 17e eeuw waren Pilatus-schilderijen een veelvoorkomend
thema in de schilderkunst. In de afbeelding een Pilatus-schilderij
van de Italiaanse schilder Giuseppe Vermiglio en Leonard Bramer,
de mentor van Vermeer. Ik moet ook aan de boektitel ”Embarrassment
of Riches” van Simon Schama denken. De oogverblindende rijkdom en
schoonheid van de Gouden Eeuw – waarvan de schilderkunst van
Vermeer misschien wel het hoogtepunt vormt – is mede mogelijk
gemaakt door bepaald minder fraaie schaduwkanten als geweld,
oorlogen, moordpartijen, woekerwinstbejag, bedrog, diefstal,
uitbuiting, slavenhandel. Zonder het donker kan er geen licht
zijn.

“There has to be evil
so that good can prove
its purity above it”
Boeddha

Naar het thema van “Cleaning Windows” heb ik onlangs op een
tweetal locaties fotoshoots gedaan samen met model en yoga-docente
Lieneke van Rijn in haar ouderlijk huis in Ravenstein, een stadje
aan de Maas, met verrassend mooi raamlicht, en in mijn eigen
“Vermeer-hoek” in mijn atelier aan huis in Nijmegen. Met het raam
en dus het licht van links, een witgepleisterde “blinde”achterwand
en een tegelvloer.

Het dienstmeisje-kostuum kreeg ik in tijdelijk bruikleen van costu-
mière Marijke Spaan, van de Stichting Gebroeders van Limburg. De
Gebroeders werkten natuurlijk in de late Middeleeuwen, in een veel
vroegere periode dan Vermeer, maar ook in de 17e eeuw was de kle-
ding van dienstmeisjes nog altijd van linnen stoffen gemaakt. Ik
ben me er heel goed van bewust waar mijn eigen fotografie ophoudt
en de schilderkunst en het meesterschap van Vermeer nog pas begint.

Toch kan ik zelf heel erg genieten van deze vorm van creatief
bezig zijn met Vermeer. De schoonheid van het gegeven van een jonge
vrouw bij een raam, waar het licht zo mooi is, is voor mij een
blijvende bron van inspiratie en geluk.

In de wit-linnen hoofddoek van Lieneke zijn ook die prachtige
blauwe kleurnuances te zien, die Vermeer schilderde in zijn Vrouw
met Waterkan in New York. Ze ontstaan als weerspiegelingen van
een stralend blauwe lucht buiten, op een zonnige dag.

In het huis van Lieneke’s ouders is ook een mooi “Doorkijkje”,
dat doet denken aan het schilderij van Samuel van Hoogstraaten
“De Pantoffels” in het Louvre in Parijs.

Op YouTube staat deze video met de song “Into The Mystic” van
Van Morrison, met dank aan Lieneke.
“Let your soul and spirit fly into the Mystic…….” :