“La Dentellière”- Vermeer op Postzegels

In het boekje “Johannes Vermeer – Klein in omvang, groot in schoonheid”
van filatelist Drewes Veenstra uit 1996 is een overzicht te zien van post-
zegels met Vermeer-schilderijen wereldwijd. Favorieten zijn Vermeer’s
Dentellière uit het Louvre en De Melkmeid uit het Rijksmuseum in
Amsterdam.

“I discovered that my own little
postage stamp of native soil
was worth writing about
and that I would never live
long enough to exhaust it”
William Faulkner

Met name Vermeer’s Dentellière uit het Louvre is erg populair onder post-
zegelontwerpers over de hele wereld, van Frankrijk tot Guyana en Aruba.
Ook als postzegel blijft het een briljante compositie, waarin de uitstra-
ling van concentratie en aandacht zelfs verkleind tot miniatuurformaat
niets aan kracht inboet. Frankrijk komt de eer toe gezorgd te hebben
voor een fundamentele doorbraak in de afbeelding van schilderijen op
postzegels, met de uitgifte in 1961 van schilderijenpostzegels op
royaal formaat.

Een postzegel lijkt een wat suffig en triviaal onderwerp voor een blog-
stukje in het licht van een groot kunstenaar als Vermeer.
Toch laten ook Vermeer-postzegels de artistieke kwaliteit van Vermeer-
schilderijen zien, doordat zijn composities ook overeind blijven op het
piepkleine beeldformaat van een postzegel, zelfs met hun vaak foute
kleuren. De “beeld-broncode” van Vermeer blijkt onverwoestbaar en niet
kapot te krijgen.
Net zoals de noten van een sonate van Beethoven zo mooi op hun plek
staan in de compositie, dat hun schoonheid zelfs in de meest beroerde
uitvoering door blijft klinken.

Bovenstaande postzegel van “De Kantwerkster” is een franse editie uit
1982. Van De Kantwerkster zijn minstens zes verschillende zegels uitge-
geven. Postzegels zijn tastbare relieken uit een tijd, waarin mensen nog
de tijd namen elkaar een handgeschreven brief te schrijven en deze met
postzegel en al te posten. In deze snelle tijd is zelfs een email nog
te veel moeite; een vluchtige éénregelige app is wat nog rest. Veel
contact is slechts wegwerp-contact. Zelfs liefdesrelaties worden ver-
broken met een app. Echte aandacht is een van de meest schaarse goe-
deren van deze tijd geworden. Juist de echte aandacht is bij Vermeer
in al haar rijkdom en intensiteit aanwezig. Vermeer is het echte goud,
een vaste blijvende waarde in een steeds sneller veranderende, onver-
schilliger wordende wegwerp-wereld. Als je een mooi “plaatje” zoekt
als postzegelontwerper, dan zit je bij Vermeer altijd goed. Een Vermeer
behoudt ook bij vergaande verkleining die kenmerkende schoonheid van
“serene concentratie en aandacht”.

In de zakelijke, kleurloze en typisch Oost-Europese stijl is deze post-
zegel van 40 pfennig van de voormalige DDR in de serie uit 1955 naar Ver-
meer’s Briefleserin am Fenster uit Dresden. Ze heeft een monochroom groen
als hoofdkleur, ontdaan van alle kleur, een schril contrast met het
echte schilderij.

“The first representations of artworks and paintings on stamps date back
to the nineteenth century. They consisted mostly of engraved portraits
of famous people and monarchs. In the 1940s and 1950s, reproductions of
drawings and paintings on stamps became widespread, and by the 1960s and
1970s, high-quality color stamp sets with reproductions of well-known
masterpieces were being issued all over the world on a regular basis.
Collecting stamps with artworks became very popular, and new issues
flooded the market.
More than a thousand stamps currently in circulation are dedicated to
the works of famous artists, such as Leonardo, Raphael, Michelangelo,
Rubens and Rembrandt. It is almost impossible to collect all of them;
one must pick and choose in order to assemble a thematically coherent
collection. Vermeer, one of the most intriguing artists in history,
is an ideal candidate for a small collection. I compiled a complete
list of all the stamps with Vermeer’s works that are in circulation
all over the world, and even with all the perforated/non-perforated
varieties, it was fewer than 200 items. It took me about a year to
acquire all the available items except a few non-perforated varieties
which I will add later”.
Bron: “Vermeer on Stamps”- Vitaliy Demin op website Essential Vermeer.

Uit 2017 is deze zegel met Vermeer’s Dame met Glas Wijn uit het Herzog
Anton Ulrich-Museum in Braunschweig, een subtiele verleidingscene.

Kathiri bracht dit Vermeer-schilderij op zegel uit in 1967. Zelfs in deze
felle kleuren blijft het Vermeer-beeld overtuigen.
De Malediven gaven in 2016 deze zegel van Het Meisje met de Parel uit,
waarbij de kleurenweergave sterk verbeterd is.

Uit 1967 is dit zegel van De Gitaarspeelster van Kathiri, Zuid-Arabië. De
uitgifte van schilderijen-postzegels door Arabische sjeikdommen en Afri-
kaanse landen was vooral gericht op postzegelverzamelaars, omdat de ver-
zamelaarsmarkt in de jaren ’60 en ’70 erg lucratief bleek te zijn. Voor-
beelden zijn sjeikdommen als Ajman, Manama, Fujeira, Kathiri, die in 1973
samengingen in de Verenigde Arabische Emiraten. Deze postzegels zijn niet
uitgegeven om gebruikt te worden bij de verzending van poststukken, maar
bedoeld voor de postzegelalbums van verzamelaars. Niet om de kunst,
maar om het gewin.

Dit blok van drie zegels werd uitgegeven in Nederland in 1996 ter gele-
genheid van de grote Vermeer-tentoonstelling in het Haagse Mauritshuis.
De achtergrond van dit zegelvel is uiteraard de skyline van Vermeer’s
Gezicht op Delft.

Dit blok omvat postzegels met uitsnedes van de Briefschrijvende Dame met
Dienstbode in Dublin, De LiefdesBrief en De Brieflezende Vrouw in Blauw
in het Rijksmuseum in Amsterdam. Natuurlijk werd voor deze postzegels
bewust gekozen voor Vermeer-schilderijen met De Brief als thema. Bij
Vermeer zijn dat altijd liefdesbrieven. Alles bij Vermeer gaat over de
liefde.

Het sjeikdom Manama bracht in 1972 deze zegel uit met een uitsnede van
het Musicerend Trio (Het Concert) uit Boston. Zelfs in deze felle kleuren
blijft de compositie overeind.

De “Zittende Virginaalspeelster” van Ajman uit 1968 en een versie van
Grenada uit 2001. Ook hier valt de sterk verbeterde kleurenweergave op.

Van Aitutaki (Cook Islands) zijn deze zegels uit 1979 met uitsneden van
de Briefschrijvende Vrouw uit Dublin en De Brieflezende Vrouw uit Amster-
dam. Het blijft een saillant gegeven dat Vermeer in z’n eentje een stukje
werelderfgoed bij elkaar heeft geschilderd in éénzelfde hoek van een
kamer, bij het raam waar het licht mooi is. Stabilitas Loci. En dat zijn
schilderijen nu gebruikt worden voor postzegels uit destijds verre en
exotische oorden als de Cook Eilanden. Natuurlijk leefde Vermeer juist
in de tijd van de grote ontdekkingsreizen, maar zelf heeft hij bijna geen
stap buiten Delft gezet. Hij bleef thuis en haalde de buitenwereld
binnen via landkaarten, schilderijen, muziek en boeken.

Dit blok uit Rwanda met De Schilderkunst van Vermeer is uit 1975.
Daarboven een versie uit 2016 van de Malediven. Deze Allegorie van
Vermeer wordt beschouwd als zijn artistieke testament. De Allegorie
van het Geloof is nooit op een postzegel afgebeeld. Zo zijn Vermeer-
postzegels tevens een graadmeter voor welke Vermeer-schilderijen
wereldwijd het meest populair zijn. Dan scoren De Dentellière en De
Melkmeid het hoogst. Het Meisje met de Parel is natuurlijk de meest
populaire Vermeer, maar wordt voor een postzegel toch minder vaak
gekozen.

Deze zegel met “De Melkmeid” is van Jordanië uit 2013, met een sterke
vignettering, als gezien door een camera obscura.

Het koninkrijk Jemen gaf deze zegel met De Melkmeid uit in 1968. Opval-
lend is dat er aan de bovenzijde een strook is toegevoegd, die Vermeer
nooit geschilderd heeft (meer muur en raam).

“De Kantwerkster” van Fujeira uit 1971, met een overheersend geelzweem.
De Kantwerkster en De Melkmeid vallen onder het thema Deugd. Overigens
zonder te nadrukkelijk belerend te zijn. Het is Vermeer eerder om de
natuurlijke schoonheid van aandacht en concentratie te doen.

Deze “Kantwerkster”- zegels zijn van Guyana en Ajman, respectievelijk uit
1993 en 1968. De Dentellière is meerdere malen op een postzegel afgebeeld
met vaak geheel verschillend resultaat,
Met name de sterk verschillende kleurzwemen springen in het oog, waarbij
een bepaalde kleur te veel overheerst. Wie via Google afbeeldingen een
Vermeer-schilderij zoekt ziet overigens dezelfde enorme variatie in
kleurzwemen in diverse plaatjes van hetzelfde schilderij. Ook in dit
hi-tech internet-tijdperk.

De “Vermeer”- serie van Aruba uit 2011 lijkt wel ontworpen in de felle
pop-art kleuren van de zeefdrukken uit Andy Warhol’s “Factory” in New
York uit de zestiger jaren. Wat kleurzweem betreft spannen de Vermeer-
zegels uit Aruba wel de kroon……. Mogelijk een grafisch ontwerper, die erg
nadrukkelijk zijn eigen stempel op het postzegelontwerp wilde drukken.
Maar ook hier blijft de kern van het Vermeer-beeld moeiteloos overeind.

Uit 1967 is dit blok met de Wijndrinkende Dame met een Heer van de Arabi-
sche sjeikdom Kathiri. Een uitsnede uit Het Glas Wijn uit Berlijn. Opval-
lend is dat een Arabische sjeikdom hier voor een verleidingscene kiest,
als onderwerp voor een zegelvel.

 

“Photographs and Memories”: Vermeer’s Dentellière is voor mij persoon-
lijk onlosmakelijk verbonden met mijn eerste liefde Ellie.
We waren jong en zij had een mooie natuurlijke, meisjesachtige, stille
en heldere “Vermeer”-uitstraling. Als studente Frans lag zelfs haar naam
mooi verborgen in de franse titel van Vermeer’s kleine meesterwerkje in
het Louvre in Parijs. In mijn tijd met haar vloeiden mijn liefde voor
haar en mijn liefde voor Vermeer als vanzelf in elkaar over. Met haar
beleefde ik de gelukkigste tijd van mijn leven, waarin, zowel thuis als
op onze vele reizen, alles op zijn plek viel, net zoals in de schilde-
rijen van Vermeer alles precies op zijn plek valt.
Zij was mijn “Dentellière”.

Een echte Vermeer is natuurlijk onbetaalbaar en zeldzaam. Postzegels met
schilderijen van Vermeer zijn echter voor miljoenen mensen weggelegd.
Wereldwijd zijn er zo’n 200 verschillende zegels en blokken met kunst-
werken van Vermeer verschenen. In dit boekje geeft auteur en filatelist
Drewes Veenstra tips voor een kleine en betaalbare Vermeer-postzegel-
collectie. Over papieren en electronische liefdesbrieven, foute kleuren
en Arabische Melkmeisjes.
Vermeer-beelden doen het goed op postzegels door de glasheldere compo-
sities, die ook op miniatuurformaat door hun sublieme eenvoud heel goed
“leesbaar” blijven.

Op deze website van filatelist Pim Buwalda is een overzicht van Vermeer-
zegels te vinden:

http://postzegels.pimbuwalda.nl/sel_postzegels_list.php?showmaster=sel_schilders&SchilderID=3566&language=nl

Op YouTube is deze video van “Please Mister Postman” in de uitvoering
van de vroege Beatles te horen en te zien, een cover naar een hit van
The Marvelettes uit 1961: