“Ranking Vermeer”- Top Tien van de mooiste Vermeer-schilderijen

Een persoonlijke “Top Tien”-ranking van de mooiste Vermeer-schilderijen.

“Light.
Love.
Silence.”

Deze tien meesterwerken van Johannes Vermeer behoren onbetwist tot het
wereld cultureel erfgoed. De paradox van Vermeer is, dat hij heel erg
Hollands is, provinciaal Delfts zelfs, én dat zijn schilderijen vandaag de
dag universeel en tijdloos over de hele wereld geliefd zijn. van New York
tot Tokyo. In deze toenemend onrustige en onzekere tijden biedt de serene
rust en tijdloze schoonheid van Vermeer een blijvend baken van troost en
hoop voor deze wereld.

Beneden de top vier zouden ook moeiteloos zes andere meesterwerken van
Vermeer gerankt kunnen worden.

Twee absolute meesterwerken van Vermeer zijn, ondanks bijna twee eeuwen
van vergetelheid, altijd als werken op naam van Vermeer in beeld gebleven:
De Melkmeid en Het Gezicht op Delft. Al in de Dissius-veiling van 22
Vermeer-schilderijen uit 1696 gingen deze twee schilderijen voor de twee
hoogste prijzen van de hand: 175 en 200 gulden, wat aangeeft dat deze
twee Vermeers ook in die tijd bovenaan in de ranking stonden. Ze zijn
inmiddels uitgegroeid tot twee uitgesproken Hollandse ikonen met een
universele uitstraling.

De meest geliefde Vermeer van deze tijd is natuurlijk het Meisje met de
Parel in het Mauritshuis. Omdat mijn liefde voor Vermeer – zoals voor
velen – voor mij persoonlijk ook daar begon, staat dit schilderij voor
mij op nummer één, ook al is het niet echt zijn allergrootste meesterwerk.

In de Dissius-veiling van 1696 was de top tien in de ranking naar verkoop-
prijs:

Wat maakt Vermeer’s schilderijen zo bijzonder ? Wat maakt een Vermeer tot
een Vermeer ?

Het licht. De stilte. Het perspectief. De heldere en delicate kleuren. De
fotografische look. De intimiteit. De uitzonderlijke kwaliteit in uitvoe-
ring. De glasheldere visie. De serene blik. Het smeltende sfumato in zijn
contouren. De intense concentratie. De tijdlooosheid. Het volmaakt uitge-
wogen evenwicht in zijn composities. Heldere eenvoud. Een uitstraling van
innerlijke rust en harmonie. Vermeer heeft het allemaal.
Het is bijzonder dat Vermeer zo veel schoonheid kon creëren in éénzelfde
hoek van een kamer door een jong meisje mooi in het licht te zetten bij
het raam. Vermeer is ongeëvenaard in het met zuiver picturale middelen als
licht, vorm, kleur en compositie gewone alledaagse taferelen ver boven
zichzelf uit te laten stijgen tot een tijdloze klassieke schoonheid. Hij
gaf steeds weer alles wat hij in zich had bij elk schilderij in een niet
aflatend streven naar dat ene volmaakte schilderij…….
De franse filosoof Merleau-Ponty maakte een treffende vergelijking: een
schilderij van Vermeer bestaat uit een systeem van heel nauwkeurig op el-
kaar afgestemde elementen, een systeem dat lijkt op honderden wijzer-
plaatjes, waarbij de wijzer op elk wijzerplaatje een heel specifieke
afwijking laat zien, die samen die heel specifieke en unieke beeldtaal
van Vermeer spreken. Een Vermeer heeft haar eigen algemeen geldende
“Periodiek Syteem der Elementen”, net als de onderling verbonden elemen-
ten waaruit de natuur in het hele universum is opgebouwd.
Vermeer’s oeuvre is als één roos, die in de knop komt, openbloeit, even
in volle bloei staat en tenslotte weer verwelkt. Vermeer zocht niet,
hij vond.
In de schilderkunst van Vermeer zijn concept en uitvoering, kunstenaar-
schap en ambachtelijk meesterschap één. Alsof je Beethoven eigenhandig
zijn eigen Mondscheinsonate hoort spelen. Niemand schildert een Vermeer
zoals Vermeer zelf. En in de details bij Vermeer, daar is God in de
schilderkunst te vinden……
Zoals een franse criticus het ooit verwoorde: “Tous les peintres ont
rêvé d’être Vermeer”
Zijn onderwerpen zijn alledaags, bijna gewoontjes. Woorden krijgen wei-
nig vat op Vermeer. Dat maakt hem in al zijn heldere maar bedrieglijke
eenvoud mysterieus. Hij draagt niet voor niets de bijnaam De Sfinx van
Delft. Zijn schilderijen zijn van een overrompelende schoonheid, voor
wie de tijd neemt ze op zich in te laten werken. In het weinige dat we
van hem weten, is niets dat zijn genie als kunstenaar kan verklaren.
En dat is misschien ook juist maar goed ook. “His pictures do all the
talking”. Men hoeft dan ook geen “kenner” te zijn, om de schoonheid
van Vermeer te kunnen zien en ervaren.

Elk van de 35 Vermeers heeft, vooral als je oog-in-oog voor het ori-
gineel staat, veel “ogentroost” te bieden. Zelfs waar het een minder
bekend werk betreft of een enkel te veel “verpoetst” schilderij. De
Saint Praxedis en de Clavecimbelspeelster uit de Leiden Collection
beschouw ik overigens persoonlijk niet als échte Vermeers en daarom
heb ik deze niet in mijn ranking opgenomen.

Mijn globale ranking van alle 35 Vermeer-schilderijen, ziet er
ongeveer als volgt uit: