Dagelijks archief: 15 december 2019

Vermeer en Richard Learoyd – “De Magie van de Camera Obscura”

Gezien in Fotomuseum Den Haag op donderdag 12 december 2019:
“Richard Learoyd – De Magie van de Camera Obscura”. Een mooi
voorbeeld van “Slow Photography”: fotograferen met een
camera obscura. Ook Vermeer maakte als schilder gebruik van
een camera obscura.

“Life is a miracle
unfolding
in slow motion”

De Britse beeldend kunstenaar Richard learoyd (1966) foto-
grafeert met een camera obscura, die hij zelf heeft gebouwd.
Deze enorme camera, waarmee hij de afgelopen twintig jaar
foto’s heeft gemaakt, werkt volgens een eeuwenoude optische
techniek en produceert levensgrote fotografische werken in
een oplage van één.

In een tijd waarin foto’s lukraak en in overvloed worden
genomen, hebben Learoyds unieke beelden een haast betoverende
aantrekkingskracht als een vorm van “slow photography”.
De personen op zijn buitengewoon heldere portretten lijken te
leven in een verstilde wereld en stralen een dromerige schoon-
heid en kalmte uit, als een zacht oplichtend stilleven.

Richard Learoyd heeft zijn enorme camera obscura zelf gebouwd.
In zijn studio in Londen is de camera obscura een kamer in een
kamer. Door het formaat van het papier dat hij hierin kan be-
lichten zijn de foto’s vaak levensgroot of zelfs meer dan
levensgroot.

Het maakproces is enorm tijdrovend, zowel wat betreft de opname
als de voorbereiding. Het is daarom niet verwonderlijk dat hij
slechts een tiental foto’s per jaar maakt. Vermeer’s productie
lag niet hoger dan één à twee schilderijen per jaar.


Door het gebruik van een 750 mm lens in de opening van zijn
camera obscura vergroot hij het beeld zover dat het voorbij
gaat aan wat het menselijk oog kan zien. Het resultaat zijn
foto’s met een hoge mate van intensiteit, geringe scherpte-
diepte en zonder enige korrel. Omdat het een rechtstreekse
lichtafdruk is, zonder kwaliteitsverlies door tussenstappen,
blijft de schoonheid van het licht betoverend aanwezig.


In vele opzichten toont Learoyd zich schatplichtig aan de
schilderkunst. Niet alleen vanwege de unieke originelen en
het formaat van het werk, of de trage werkwijze maar ook
vanwege de onderwerpskeuze – niet voor niets richt hij zich
op de traditionele genres van de schilderkunst: landschap,
portret en stilleven. Hij “schildert” in zijn foto’s door de
manier waarop hij met licht omgaat, aandacht voor stofuitdruk-
king heeft en in zijn beelden de verstilling opzoekt.

Richard Learoyds zelfgebouwde camera obscura is een verfijnde
versie van het oorspronkelijke logge instrument. In zijn
variant van het oude apparaat is de magie behouden gebleven:
zowel het maken als het bekijken van zijn foto’s vereist een
trage, aandachtige blik en een contemplatieve houding die in
contrast staat met de vluchtige manier waarop we de wereld
normaliter observeren en fotograferen.


In opperste concentratie zoekt Learoyd naar de juiste composi-
tie. Daarna hangt hij een vel lichtgevoelig papier (Ilfochrome)
aan de achterwand van zijn camera. Zo creëert hij een direct
positieve afdruk – door deze arbeidsintensieve methode kan
Learoyd foto’s maken die unieke licht- en kleureigenschappen
hebben. Niets in Richard Learoyds foto’s is aan het toeval
overgelaten. Het lichtbeeld van de camera obscura heeft een
geheel eigen betoverende magie, die ook terug te zien is in de
schilderijen van Vermeer.

Met de camera obscura-foto’s van Richard Learoyd in het Foto-
museum in Den Haag nog op mijn netvlies ben ik in het Maurits-
huis naar Vermeer’s Meisje met de Parel gaan kijken en daar valt
mij meteen een treffende optische gelijkenis op met de foto’s
van Richard Learoyd: “she is made of light”. Tussen de twee Ter
Borg-schilderijen oogt het meisje van Vermeer als een stralend
lichtbeeld.


Met name het gezicht van Vermeers meisje met die delicate rozige
incarnaat-tonen, kleurovergangen en subtiel vervagende contouren
oogt heel fotografisch. Dezelfde zachte vloei en ‘smeltende’
floers van het licht, zoals je die in een camera obscura ziet.
Een door een lens weergegeven lichtbeeld in een donkere kamer
heeft een heel eigen sfeer en beeldeigenschappen. Vermeer wist
in zijn schilderijen de betoverende magie en eigen schoonheid
van de camera obscura meesterlijk te vertalen in verf.

Op YouTube is deze video te zien:
“Richard Learoyd takes us inside his giant home made camera”: