“Heaven is not a place,
\n but a state of mind”
\n John Burroughs<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0176-1024x451.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nJohannes Vermeer is vooral bekend door zijn licht-schilderijen
\nvan intieme interieur-taferelen. Uit de beroemde Dissius-
\nveiling uit 1692 weten we dat Johannes Vermeer drie buiten-
\ngezichten geschilderd heeft:
\nNr. 31 \u2013 \u201cDe Stad Delft in perspectief, te sien van Zuyd-zy,
\ndoor J. van der Meer van Delft\u201d
\nNr. 32 \u2013 \u201cEen Gesicht van een Huys staende in Delft, door
\ndenzelven\u201d
\nNr. 33 – \u201cEen Gesicht van eenige Huysen, van dito\u201d
\nTwee van deze drie stadsgezichten zijn vandaag nog bekend:
\n\u201cHet Gezicht op Delft\u201d in het Haagse Mauritshuis en \u201cHet
\nStraatje\u201d in het Rijksmuseum Amsterdam.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0373.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nWat Het Straatje van Vermeer betreft, zijn er meerdere
\npogingen ondernomen om de exacte locatie ervan te bepalen
\nin Delft. De kunsthistoricus P.T.A. Swillens situeerde
\nin de jaren \u201950 de huizen van Het Straatje aan de Volders-
\ngracht, gezien vanuit een raam aan de achterzijde van
\nVermeer\u2019s huis\/herberg \u201cMechelen\u201d aan de Grote Markt in
\nDelft. Het laatmiddeleeuwse, 16e eeuwse trapgevelhuis
\nrechts op het schilderij, dat gezien de scheuren in de
\nmuren duidelijk in slechte staat verkeerde, is nog tijdens
\nVermeer\u2019s leven afgebroken om plaats te maken voor de
\nbouw van het monumentale Sint Lucas-huis voor de kunst-
\nschilders.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0285.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe Nederlandse kunsthistoricus Frans Grijzenhout kwam in
\n2015 met de theorie, dat de exacte locatie van Het Straatje
\nzich in de Vlamingstraat zou bevinden, op de percelen waar
\nzich nu de nummers 40-42 bevinden. <\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0555.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0468.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHij baseerde zich hierbij op het Register op het kadegeld uit
\n1667, de \u201cLegger van het diepen der wateren binnen de stad
\nDelft\u201d. In 1536 woedde er een grote brand in Delft. Het huis
\nrechts op het schilderij is volgens Grijzenhout duidelijk
\nv\u00f3\u00f3r dat jaar gebouwd. Grijzenhout wist aantoonbaar te maken
\ndat het pand de brand had doorstaan. <\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0653.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn het huis woonde een halfzus van de vader van Vermeer,
\nAriaentgen Claes van der Minne, met haar drie ongehuwde
\ndochters. De tante onderhield zichzelf en haar kinderen met
\nde verkoop van pens. Het rechterpoortje op het schilderij
\nstond tot in de negentiende eeuw bekend als de Penspoort.
\nIn de \u201cLegger\u201d-plattegrond was dit de enige locatie in Delft
\nmet twee poortjes vlak naast elkaar. Ook de achterhuizen en
\nachtererven, die op het schilderij in het doorkijkje tussen
\nde twee voorgevels te zien zijn, lijken aardig te kloppen
\nmet de gegevens uit het kadaster en het kaderegister.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0747.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nToch is niet iedereen overtuigd van deze door Grijzenhout
\naangegeven locatie voor het Straatje. Zo is de bepaling
\nvan de breedte van het pand rechts niet onomstreden:
\nals je de luiken van het linkerraam van het trapgevelhuis
\nopent, komen ze v\u00f3\u00f3r het poortje en de voordeur te hangen.
\nIk ben geen bouwkundige, maar dat ziet er toch vreemd uit.
\nVermeer heeft mogelijk de verhoudingen in de gevel aange-
\npast om een in zijn ogen betere compositie te verkrijgen.
\nDe vraag is dan of je wel uit het schilderij een werkelijk
\nbestaande breedte van de gevel kunt bepalen ?<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0840.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nVermeer\u2019s Delftse tijdgenoot Pieter de Hooch maakte twee
\nschilderijen met dezelfde poort links, maar met twee ver-
\nschillende poorten rechts. Een duidelijk voorbeeld van een
\nkunstenaar die delen van afzonderlijke locaties combineert
\ntot een eigen compositie van een locatie die in werkelijk-
\nheid niet bestond. Dat heet: verbeelding. Waarom zou Vermeer
\nniet hetzelfde kunnen hebben gedaan in zijn Straatje ?
\nOok in Het Gezicht op Delft schuift hij wat met gebouwen
\nom een betere compositie te krijgen. Wat wel opvalt in het
\nlinker schilderij van De Hooch is dat ook hier geopende
\nraamluiken deels voor een poortje hangen.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0940.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe vraag is wat deze feiten \u2013 als het al feiten zijn \u2013
\nwerkelijk toevoegen aan onze kijk op het kunstenaarschap
\nvan Vermeer. Hooguit dat het een antwoord zou geven op de
\nvraag of hij schilderde naar een bestaande locatie om die
\nvervolgens bijna fotografisch nauwkeurig weer te geven,
\nof dat hij zijn composities meer vanuit zijn verbeelding
\nop het doek liet ontstaan, en daar delen van verschillende
\nlocaties in samenvoegde, zoals De Hooch. Was hij meer een
\nfotograaf, dan een kunstenaar ?<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1036.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1129.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nPersoonlijk vind ik de precieze locatie van Het Straatje
\nvan Vermeer van niet meer dan anecdotische waarde. De
\nhuizen staan er niet meer, dus valt er niets te zien,
\ndat nog echt aan het schilderij van Vermeer doet denken.
\nWat ik interessanter vind, is wat het toevoegt en zegt
\nover het kunstenaarschap van Vermeer zelf. Hoeveel infor-
\nmatie er in het schilderij ingesloten blijkt te zijn bij
\n\u201cclose reading\u201d van het schilderij zelf.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1225.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1525.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZulke precieze en indringende waarneming lijkt te wijzen
\nop het schilderen naar een bestaande locatie: het glinste-
\nrende water in de schrobgoot, de huizen en erven achter
\nde voorgevels , de roestvlekken onder de scharnieren van
\nde raamluiken, gelige plekken van optrekkend vocht in de
\nwitgekalkte muur bij het schrobgootje, de scheuren in de
\nmuren, de spelende kinderen (de enige kinderen die Vermeer
\nprominent in beeld schilderde). Op het gesloten poortje
\nlinks is nog vaag het zandloper-motief te zien in de zwart-
\nwitte stadskleuren van Delft. Ramen en deuren zijn afwis-
\nselend open en gesloten.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1919.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/287.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nAlle vier figuurtjes op het schilderij zijn volledig verdiept
\nin hun eigen bezigheid in volle concentratie, typisch voor
\nVermeer. De bomen staan vol in blad, de deur staat open,
\nkinderen spelen buiten, dus het zal ergens in de zomer geweest
\nzijn. <\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1625.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/1721.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIs het Straatje een jeugdherinnering van Vermeer ? Het heeft
\nde uitstraling van een onbezorgde \u201cchildhood memory\u201d. Kinderen
\ngaan op in hun spel, zonder te denken aan de dag van morgen.
\nEr hangt een sfeer van rust, stilte en intimiteit. De kinderen
\nen de twee vrouwen zitten elk in hun eigen zone, volkomen in
\nvrede met zichzelf.<\/p>\n
Historicus Simon Schama schreef al ergens over de zoektocht
\nnaar harde feiten door kunsthistorici inzake Vermeer: \u201chet
\nis moeilijk om een andere meester te bedenken wiens po\u00ebtische
\nzelfcontrole elke discussie over feiten overbodig maakt.
\nFormele analyse? Goh. Context? Who cares? Wat voegt het eigen-
\nlijk toe ?\u201d. De \u201cVermeer-ervaring\u201d speelt zich op een ander
\nnivo af, dan dat van de feiten alleen.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/2110.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nAbstract beschouwd lijkt het Straatje een compositie te zijn
\nvan rechthoekige vlakken, een geometrische compositie avant
\nla lettre \u00e0 la Mondriaan. Die geometrische vlakverdeling
\ngeeft een schilderij meer stevigheid en structuur. Een
\n\u201cgeometry of light\u201d zoals de franse componist Claude Debussy
\nhet ooit verwoordde.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/229-211x300.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDankzij een bijzondere samenwerking tussen Museum Prinsenhof
\nDelft en het Rijksmuseum was Het Straatje in 2016 te zien
\nzijn in de stad Delft, waar Vermeer het omstreeks 1658 schil-
\nderde, in de kleine tentoonstelling \u201cVermeer komt Thuis\u201d.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/236.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/247.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nBij die gelegenheid heeft kunstenaar Leon Keer uit Utrecht
\nop het Bastiaansplein in Delft een 3D-tekening gemaakt van
\nhet Straatje van Vermeer, die vanuit een bepaald standpunt
\nbedrieglijk echt lijkt. Een perspectivistisch huzarenstukje
\ndat Vermeer zelf zeker gewaardeerd zou kunnen hebben.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/2510.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/269.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n