\u201cGeen hamerslagen, maar
\nhet dansen van het water
\nzingt de kiezelsteen
\ntot volmaaktheid\u201d
\nRabindranath Tagore<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0017.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIk heb een zwak voor \u201cVermeer-chasers\u201d, die op zoek zijn naar
\nhet \u201cGeheim van Vermeer\u201d, niet aflatend bezig zijn met de
\nvraag hoe Vermeer tot die verbijsterend volmaakte schilder-
\nkunst in zijn meesterwerken wist te komen. En geen genoegen
\nnemen met theoretische bespiegelingen van kunsthistorici, maar
\nin de praktijk een reconstructie-experiment opzetten om uit te
\nzoeken of en hoe het mogelijk is een schilderij te maken mbv
\neen camera obscura. Een van hen is de Britse Jane Jelley uit
\nOxford.<\/p>\n
Over haar schreef ik al eerder een blogstukje \u201cJane Jelley \u2013 Jane Jelley concentreert zich met name op de vraag hoe Vermeer De \u201cprinting light\u201d- methode van Jane Jelley komt op mij als In een tent-camera obscura met spiegel en lens kun je echter De spiegel-lens projectie in een tent camera obscura geeft <\/p>\n Hier enkele foto\u2019s van het projectie-lichtbeeld in mijn Dit beeld heeft een magische floers, een dromerige sfeer. Een andere camera obscura-opstelling van mij kijkt uit op Jane Jelley concentreert zich dus op de vraag hoe Vermeer Zelf ben ik vooral gebiologeerd door de \u201ctoplaag\u201d van Het verfoppervlak van Vermeer lijkt wel een email-achtige Er zijn twee camera obscura-types die ik zelf gebouwd heb: Over het schilderpaneel in deze schildercamera, kan ook een Het andere camera obscura-type is de \u201dmatglas\u201d- camera, met Zoals de hooglichten als lichtvonken zwemmen in zacht vloeiende De Italiaanse schilder Canaletto werkte ook met een spiegel- Vermeer\u2019s Briefleester in Blauw in het Rijksmuseum doet heel Deze detailopnamen (boven en onder) zijn van een replica van In mijn ogen is Vermeer m\u00e9\u00e9r dan \u201cprinted light\u201d. Een Er is een groot verschil tussen een camera obscura en de Een stil suizen \u2013 Elia op de berg Horeb<\/p>\n \u201c\u2026.. toen trok Jahweh voorbij. Voor Jahweh uit ging een Bij het \u201csuizen van een zachte stilte\u201d in het verhaal van Op YouTube is de song \u201cGo Like Elijah\u201d van Chi Coltrane te https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=p97oVI2IA3k<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Boek \u201cTraces of Vermeer\u201d van Jane Jelley, juli 2017 over haar schilder-experimenten met tracing van lichtbeelden in een camera obscura op geolied papier voor transfer op schildercanvas. \u201cGeen hamerslagen, maar het dansen van het water zingt de kiezelsteen tot volmaaktheid\u201d Rabindranath Tagore Ik heb een zwak voor \u201cVermeer-chasers\u201d, die op zoek zijn naar het \u201cGeheim … Lees verder Traces of Vermeer – “Een stil suizen”<\/span>
\nSchilderen met een Camera Obscura\u201d, van 19 april 2016:
\nhttp:\/\/www.thijnvandeven.nl\/?p=1787<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/001a1.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nhet lichtbeeld van de camera obscura kon overbrengen op een
\nschilderdoek. Haar methode is die van de \u201cTransfer-print\u201d:
\nuitproberen of het mogelijk is om een lichtbeeld-projectie in
\nspiegelbeeld met olieverf op geolied papier over te schilderen
\n(tracing) en vervolgens \u201caf te drukken\u201d (printing) op het
\nschilderdoek. Een indirecte transfer-methode dus.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/001b-1024x432.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\neen onnodige omslachtige tussenstap over. Eerst met olieverf
\nschilderen op een ingeolied stuk papier en de nog natte
\nschildering contact-afdrukken op het schilderdoek. Zoals haar
\nwerkfoto\u2019s laten zien, krijg je dan een vrij ruwe, weinig
\nprecieze onderschildering. Natte verf gaat toch altijd een
\nbeetje \u201cuitsmeren\u201d.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/033d.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\ndirect, rechtstreeks een lichtbeeld zonder omkeringen
\ninschilderen op een schilderdoek of paneel. In Vermeer\u2019s tijd
\nwaren er spiegels en lenzen, dus de optische basisonderdelen
\nvan zo\u2019n type camera obscura opstelling waren beschikbaar.
\nJuist Delft was een centrum van lenzenslijpers, denk aan
\nVermeer\u2019s leeftijdgenoot en stadsgenoot Anthonie van
\nLeeuwenhoeck en zijn microscoop.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/031a.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\neen correct projectie-lichtbeeld zonder omkeringen: het
\nbeeld staat rechtop en links-rechts correct. Het schilder-
\npaneel ligt plat horizontaal. De kunstenaar zit met zijn
\nrug naar zijn onderwerp, waarvan de afbeelding via de
\nspiegel en lens op een tafelblad met tekenpapier of
\nschilderdoek wordt geprojecteerd en zo door de kunstenaar
\novergeschilderd (\u201cimage tracing\u201d) kan worden.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/009a-1024x421.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01510.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01710.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\neigen proefopstelling projectie-camera obscura-tent met
\nkleine \u201cMorandi\u201d-stillevens. Door het verlies aan scherpte
\nen details, komt alle nadruk te liggen op het licht zelf,
\nkleur en sfeer. Doordat het licht buiten steeds verandert
\nontstaat er steeds een andere sfeer in hetzelfde stilleven.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0191.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/019a.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nDe tonen en overgangen zijn onvoorstelbaar delicaat. Deze
\nopstelling leent zich ook bij uitstek om de zetstukken in
\neen stilleven heel precies te positioneren. Overigens
\nwerkte Morandi voor zover ik weet niet met een camera
\nobscura, maar de eenvoud van zijn stillevens leent zich
\nprima voor dit experiment.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/003b-1024x464.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0051.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\neen tuin met een oleander, waarin alles lijkt op te lossen
\nin lichtvlekken; de camera lijkt te schilderen met licht
\nen de werkelijkheid te abstraheren.<\/p>\n
\nhet lichtbeeld van de Camera Obscura op schilderdoek kon
\nvastleggen in de eerste onderschildering. Infrarood-
\nreflectogram-opnamen laten namelijk zien, dat in Vermeer-
\nschilderijen geen sprake is van de gebruikelijke onder-
\ntekening in lijnen. Het is geen toeval dat er geen enkele
\ntekening van Vermeer bestaat. Vermeer begon meteen met
\nschilderen. Lineaire principes moeten bij de Delftse
\nmeester wijken voor lichtwerking, kleur en sfeer.
\nDe camera obscura was zijn “schetsboek”, waarin hij zijn
\ncomposities in elkaar zette. En een camera obscura
\nlaat verder geen sporen na….. Vermeer doet mij vaak
\ndenken aan die mooie Leonard Cohen-songtitel:
\n“True Love Leaves No Traces”.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0377.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0381.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nVermeer: die zachte floers of \u201cschmelz\u201d, de fotografische
\nlook en precisie, de onge\u00ebvenaarde weergave van licht, de
\nzachte contouren, etc.
\nKortom: hoe heeft hij die toverachtige schoonheid van het
\nlichtbeeld in de camera obscura weten te vertalen in olieverf
\nop linnen?<\/p>\n
\nglans en vloei te hebben. Sommige passages zijn duidelijk met
\npenseel geschilderd, maar op andere plekken lijkt het op een
\nmysterieuze afdruk van het licht zelf, die buiten een mensen-
\nhand om door een foto-chemisch proced\u00e9 is ontstaan. Vandaar
\nook de associatie met de mysterieuze schilder Torrentius,
\ndie waarschijnlijk ook met een camera obscura heeft gewerkt.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0081.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nde \u201cprojectiescherm\u201d-camera, het spiegel-lens-verduistertent
\n-type, waarin het lichtbeeld op een stuk papier of canvas
\ngeprojecteerd wordt om het lichtbeeld in te kunnen schilderen.
\nDit is een “werk-camera” om in te schilderen.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/040c-1024x446.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\ndraadraster worden gelegd om de orthogonalen in de compositie
\nte bepalen.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0071.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\neen lens en matglas, ev. met een omkeerspiegel om het beeld
\nrechtop te zetten. Het matglasbeeld geeft een briljanter,
\nsprankelender, transparanter en helderder lichtbeeld met
\nsprekender kleuren.
\nDit is meer een “kijkdoos-camera”, alleen om in te kijken,
\nwanneer de schilder bezig is in de toplaag. De magie van
\nVermeer zit hem zijn vertaling in verf van de optische
\neigenschappen van dit lichtbeeld in de toplaag van zijn
\nschilderij. In de toplaag wordt een Vermeer pas \u00e9cht een
\nVermeer.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02410.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02210.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nbezonken kleurnuances: wie ooit in een camera obscura heeft
\ngekeken, ziet iets dat meteen aan Vermeer doet denken. Het licht
\nis van een onuitsprekelijke schoonheid, of zoals Constantijn
\nHuygens het treffend verwoordde: \u201cHierbij vergeleken is alle
\nschilderkunst morsdood\u201d.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/036a.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nlens-verduistertent camera obscura om snelle schetsen te maken
\nals voorstudies voor zijn beroemde stadsvedute-schilderijen van
\nVeneti\u00eb en Rome.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/047a.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nerg aan een \u201cCamera Obscura-lichtbeeld\u201d denken. Dankzij
\nconservator Pieter Roelofs en restaurator Yge Verslype was ik
\nin de gelegenheid om het schilderij na vernisafname te bekijken
\nin het restauratie-atelier. Wat meteen opviel was hoezeer het
\ntonengamma \u201cin elkaar gedrukt\u201d is in ongelooflijk subtiele
\ntoonwaarden (nog meer als m\u00e9t vernis, op zaal) en de fotogra-
\nfische \u201clook\u201d van het schilderij. Dat doet heel erg denken aan
\nwat je in een camera obscura ziet. Dat \u201csfumato\u201d, het oplossen
\nvan vormen in een soort mistige vaagheid, zachte contouren,
\nalsof alles alleen nog maar uit licht bestaat.
\nVaag en toch heel precies. En ongelooflijk delicaat.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0491.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0481.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/050.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nde landkaart van de Briefleester in Blauw, gezien door mijn
\ncamera obscura. Om de toonwaarden aan te passen aan het
\noriginele detail van de Briefleester in Blauw (midden),
\nheb ik in de \u201cLevels\u201d-tool in Photoshop het histogram enorm
\nin elkaar moeten drukken.<\/p>\n
\nVermeer is een artistieke creatie van licht, waanzinnig
\nknap in elkaar gezet en gecomponeerd als een muziekstuk.
\n\u201cIt\u2019s not just the camera, it\u2019s who\u2019s behind the camera\u201d.
\nEen print in een camera obscura cre\u00ebert geen Vermeer.
\nDat doet de k\u00fanstenaar Vermeer. De camera obscura was voor
\nVermeer, wat de electrische gitaar is voor Eric Clapton.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04310.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04510.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nmoderne fotocamera: een moderne fotocamera levert spatscherpe
\nfoto\u2019s, waar alle technische onvolkomenheden uit gehaald zijn.
\nToch zal een kunstschilder de voorkeur geven aan het meer
\nschilderachtige beeld in de meest primitieve camera die er
\nbestaat: de camera obscura. In een grootbeeldcamera als
\nde camera obscura krijgt het licht alle ruimte; in een moderne
\nkleinbeeldcamera wordt het licht op postzegelformaat samen-
\ngeperst tot een “plaatje”.
\nHet is juist het licht zelf dat in een camera obscura tot
\nleven lijkt te komen. Waar de vakfotograaf zich ergert aan
\ntechnische onvolkomenheden, begint het voor een kunstschilder
\njuist interessant te worden. Een echte schilder zal juist
\nvan een camera obscura houden, en niet van de peperdure
\ntechnische camera van een vakfotograaf. Dat soort technische
\nperfectie is iets anders dan het artistieke ideaal, dat
\neen kunstschilder nastreeft.
\nEen \u00e9chte kunstsch\u00edlder stelt licht, kleur en sfeer boven
\nlijntekening en detailscherpte, net als de grote Venetiaanse
\nmeesters als Titiaan en Giorgione of een impressionist als
\nClaude Monet.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/000c.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/000d.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\ngrote en zware storm, die bergen deed splijten en rotsen
\nverbrijzelde. Maar Jahweh was niet in de storm. Na de
\nstorm volgde een aardbeving. Maar ook in de aardbeving
\nwas Jahweh niet. Na de aardbeving volgde vuur. Maar ook
\nin het vuur was Jahweh niet. Op het vuur volgde het suizen
\nvan een zachte stilte. Zodra Elia dit hoorde, bedekte hij
\nzijn gezicht met zijn mantel, ging naar buiten en bleef
\nstaan aan de ingang van de grot\u2026..\u201d<\/p>\n
\nElia, moet ik altijd aan Vermeer denken. Waar God voorbij
\ngaat, klinkt geen hevig stormgeraas, bulderende aardbe-
\nvingen of allesverterend vuur, maar slechts het \u201csuizen
\nvan een zachte stilte\u201d….<\/p>\n
\nhoren; paradoxaal genoeg niet het \u201czachte ruisen van een
\neen stille bries\u201d, maar full blown gospel-rock\u2019n roll…!<\/p>\n