\u201cCome, children, let us shut up
\nthe box and the puppets,
\nfor our play is played out\u201d
\nWilliam Shakespeare<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0018.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0041.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n<\/p>\nVermeer\u2019s \u201cDame met Weegschaal\u201d uit Washington wordt in de
\nberoemde Dissius veilingcatalogus uit 1696 omschreven
\nals \u201cEen juffrouw die goud weegt, in een kasje \u201c.
\nHet perspectief-verwijnpunt van de Dame met Weegschaal
\nis precies in het midden van het schilderij, tussen de
\nvingers waarmee zij de weegschaal vasthoudt. Het kijkgat
\nvan de kijkdoos zit dan daar recht tegenover in het midden
\nop de positie van het oogpunt. Zo is de kijkdoos een hulpmid-
\ndel om het schilderij precies vanuit het juiste gezichtspunt
\nte kunnen zien.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0021-1024x349.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHoe het \u201ckasje\u201d er precies uitzag, weten we niet, deze
\nfotomontages zijn niet meer dan een “educated guess”.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0061-1024x438.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/010-278x300.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n<\/p>\nSchilderijen werden dus bij gelegenheid in een soort kijk-
\ndozen geplaatst om de indruk van drie-dimensionaliteit te
\nsuggereren (\u2018trompe-l\u2019oeils’).
\nIn de 17e eeuw was het perspectiefkastje met zijn perspec-
\ntivische illusie erg gewild bij verzamelaars. Van Samuel
\nvan Hoogstraaten bevindt zich een fraai exemplaar in de
\nNational Gallery in Londen, waarin op elke zijde in de
\nkijkdoos een schilderij is bevestigd.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01211-300x290.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nOok van Pieter Janssens Elinga bevindt zich een perspectief-
\nkijkdoos in Museum Bredius in Den Haag.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01410-1024x444.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nSoms had een \u201ckasje\u201d een puur praktische funktie om het
\nschilderij te beschermen tegen beschadigingen.
\nIn een werk van Metsu in Dublin is een “schilderij in het
\nschilderij” te zien met een gordijntje ervoor, waarmee men
\nkostbare schilderijen afdekte tegen stof en vuil.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0192-1024x333.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/020-257x300.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n<\/p>\nDe interieur-schilderijen van Johannes Vermeer zijn weergaven
\nvan een soort theaterscene in een met licht gevulde perspec-
\ntief-kijkdoos, een kijkje in een \u201clightfilled cubicle\u201d,
\nweergegeven in het platte vlak van een schilderij, maar met
\nde wonderlijke illusie van het perspectief. De ruimte. waarin
\nzich alles afspeelt bij Vermeer. heeft de vorm van een
\nkubusdoos, meestal in een uitsnede weergegeven. In
\nde Muziekles uit Londen is de \u201cVermeer-kijkdoos\u201d het
\nmeest in zijn geheel te zien, omdat het een groothoek
\n\u201cwide shot\u201d is. De dambord-tegelvloeren van Vermeer
\nzijn een effectieve visuele kunstgreep om de illusie van het
\nperspectief in het schilderij te versterken. De Vermeer-
\nkijkdoos is een soort minatuur-huiskamertheater.<\/p>\n
Pieter Teding van Berckhout, een ooggetuige, die in
\n1669 Vermeer\u2019s atelier in Delft bezocht, bewonderde
\nin Vermeer\u2019s kunst bovenal \u201chet meest buitengewone en
\nmeest curieuze aspect van het perspectief\u201d.<\/p>\n
In wezen werkte Vermeer met twee kubus-\u201ckijkdozen\u201d:
\nDe zwarte, verduisterde kijkdoos van de camera obscura en
\nde witte, met licht gevulde perspectief-kijkdoos-kamer.
\nEen kubusdoos in het licht en een kubusdoos in het donker.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02110-1024x487.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02510.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tIn de Gouden Eeuw was het kerkinterieur een populair genre,
\nonder meer bij de Delftse kerkinterieurschilders en tijd-
\ngenoten van Vermeer: Emanuel de Witte en Hendrick Cornelisz
\nvan Vliet. Op hun schilderijen maken kinderen met krijt
\ntekeningen op de witte muren, plassen honden tegen de zuilen
\nen doet de grafdelver zijn werk. Voor de kunstenaars met een
\nvoorliefde voor het perspectief vormden kerkinterieurs de
\nultieme uitdaging. De onbetwiste grootmeester van het
\nperspectivische aanzicht van het kerkinterieur is
\nnatuurlijk Pieter Saenredam.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0289.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/030.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHet 17e eeuwse pronk-poppenhuis van Petronella Dunois in het
\nRijksmuseum.
\nIn de 17e eeuw liet een kleine groep Nederlandse rijke
\nburgervrouwen in Amsterdam ieder voor zich een poppenhuis
\nbouwen in de vorm van een kunstkabinet.Zij richtten het in
\nmet kostbare materialen en bijzondere miniaturen. De kwa-
\nliteit van het geheel was bijzonder hoog. Het kabinet-
\npoppenhuis verbeeldde de ideale huishouding in die tijd en
\nvormde een kostbaar pronkstuk. Het pronk-poppenhuis van
\nPetronella Dunois in het Rijksmuseum in Amsterdam is een
\nmeesterwerk in zijn genre.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/03110-1024x446.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/03610.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn de 18e eeuw waren de camera obscura en het papier theater
\neen soort speelgoed voor kinderen. Bovenstaand 18e eeuws
\npapiertheater bevindt zich in de Collectie van Museum Het
\nValkhof in Nijmegen en beeldt een scene van de Italiaanse
\nCommedia dell\u2019Arte uit.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0382.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04210.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe po\u00ebtische, surrealistische kijkdozen van de Amerikaanse
\nkunstenaar Joseph Cornell (1903-1972) zijn als een Theatre
\nof the Mind en samengesteld uit zijn eigen omvangrijke
\nverzameling van \u201cobjets trouv\u00e9s\u201d. Meestal hadden de kijk-
\nkastjes een thema, of werden aan iemand opgedragen.
\nZo maakte hij een serie \u2018Ballet Boxes\u2019, een \u2018Voli\u00e8re\u2019 serie
\nmet vogels, een \u2018Hotel Serie\u2019, de \u2018Space Object\u2019 en een
\naantal \u2018Medici Slot Machine\u2019 dozen.
\nZijn kijkdozen zijn als een gedicht in een klein theatertje.
\nCornell woonde in de buurt van New York in een huis met zijn
\nmoeder en zijn broer Robert, die aan een rolstoel was
\ngebonden. Maar daarnaast had hij contact met grote surrea-
\nlisten als Salvador Dali. Interessant is dat zijn ouders
\nvan Nederlandse komaf waren. Mischien dat daar zijn fasci-
\nnatie voor kijkdozen vandaan kwam.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04411.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04511.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04610.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nKees Moerbeek diorama Kooromgang St. Stevenskerk Nijmegen.
\nDe Nijmeegse kunstenaar Kees Moerbeek maakte als Nijmegen-
\nprent 2017 een diorama van de noordzijde van de kooromgang
\nin de Stevenskerk in Nijmegen. Hij maakte vele detailfoto\u2019s
\nvan deze plek en zette deze weer in elkaar in een perspecti-
\nvische reconstructie met meerdere perspectiefpunten, waardoor
\nje een soort kijkdoos met dieptewerking krijgt.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0472.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/047a1-1024x296.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n<\/p>\nOok de lichtwerking werd opnieuw vormgegeven. En hij voegde De traditie van de kijkdoos beweegt zich tussen kinderspeel- In Vermeer herken ik de verwondering voor het projecteren van
\nsurrealistische elementen toe als een hondje uit een schil-
\nderij van Rogier van der Weijden en een duif.
\nVoor meer info over het werk van Kees Moerbeek, zie deze
\nlinks:
\nhttp:\/\/keesmoerbeek.com\/<\/a>
\nhttp:\/\/www.intermedi-art.nl\/<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0492.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\ngoed en een kunstwerk.
\nJe zou zeggen: een serieuze kunstenaar hoort zich niet bezig
\nte houden met kinderspeelgoed. Dan moet ik denken aan die
\nberoemde uitspraak van Picasso: \u201cieder kind is een kunstenaar;
\nde kwestie is hoe hij een kunstenaar weet te blijven als hij
\nopgroeit en volwassen wordt\u201d. Elk groot genie is ergens \u00f3\u00f3k
\nkind gebleven. In de muziek van Mozart hoor je het plezier,
\nde spontaniteit, de sprankeling, de verwondering, de ongebro-
\nken speelsheid van een kind. Of zoals Nietzsche het verwoordt:
\n\u201cde rijpheid van de man is de ernst te hebben teruggevonden,
\nwaarmee hij als kind speelde\u201d. Als Vermeer met licht en verf
\nspeelt, heeft hij de totale zelfvergeten verwondering, toewij-
\nding, concentratie en overgave van een kind. Het genie zit in
\nhet kind; de kunde, kennis en ervaring in de volwassene.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0501-1024x348.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/05110.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nlichtbeelden, die ik als kind had: in het donker met een episcoop-
\nprojector plaatjes van Asterix-strips naschilderen, bv. Zo zie ik
\nook Vermeer zijn taferelen naschilderen in zijn camera obscura.
\nLichtbeelden gezien vanuit het donker. Een bescheiden \u201cVermeer,
\nc\u2019est moi\u201d-ervaring.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0561.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0571.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/0581.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n