\u201cThere\u2019s a train
\n that\u2019s heading straight
\n to heaven\u2019s gate
\n to heaven\u2019s gate\u201d
\n Johnny Cash<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01-27.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02-28.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn samenwerking met de National Gallery of Art in Washington was
\nin 1996 de grote Vermeer-tentoonstelling te zien in het Mauritshuis in
\nDen Haag. In geen enkel ander museum komen de schilderijen van Vermeer
\nzo goed tot hun recht als in het Haagse Mauritshuis aan de Hofvijver,
\nvoornaam en aristocratisch en toch warm, intiem en naar de menselijke
\nmaat. Vermeer schilderde zijn beste werken voor \u00e9\u00e9n welgestelde
\nmecenas: Pieter van Ruyven, als een besloten schilderijen-paradijs
\nin een rijk patrici\u00ebrshuis in Delft. Ik ben erg gecharmeerd van in-
\ntieme kabinetten-musea als het Mauritshuis.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/03-29.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZo zijn de Vermeer-schilderijen bedoeld: om te hangen in het daglicht
\nbij een raam in een salon in een statig woonhuis, waarbij het licht
\nvan de zelfde richting komt als het licht in het schilderij zelf. In
\nhet koele daglicht komen de blauwen van Vermeer\u2019s Melkmeisje mooi tot
\nhun recht.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04-23.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/05-22.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIk hou van de klassieke eenvoud van de zaalbeelden in het Mauritshuis.
\nVermeer heeft de toeters en bellen van snelle schreeuwerige vormgeving
\nen publiciteit niet nodig. De tijdloze schoonheid van Vermeer
\n\u201cverkoopt\u201d zichzelf.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/05c-1.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHet TV-programma Kunstmest met presentatrice Mieke van der Weij had
\ndestijds een aardig item, waarin zij samen met Vermeer-liefhebber Han
\nCarpay, in het dagelijkse leven gewoon werkzaam bij de bloemenveiling
\nin Aalsmeer, de grote Vermeer-tentoonstelling in het Mauritshuis be-
\nzoekt. Hier bij de Vrouw met Waterkan uit New York.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/06-22.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nFrits Duparc, toenmalig directeur van het Mauritshuis, kijkt naar de
\nprachtige Lady Writing a Letter with her Maid uit Dublin, voor veel be-
\nzoekers een verrassend hoogtepunt in de tentoonstelling. Het straalt een
\ninnerlijke adeldom en aristocratie uit. Samen met Arthur Wheelock,
\ncurator van de National Gallery of Art in Washington, was Frits Duparc
\nde drijvende kracht achter de grote Vermeer-tentoonstelling in
\nWashington en Den Haag in 1995-1996.<\/p>\n
Een reconstructie van de zaalindeling in vijf zalen in het Mauritshuis:
\nZaal 1: Martha en Maria, Diana, Sint Praxedis
\nZaal 2: Blauwe Brief, Braunschweig Wijnglas, Melkmeisje, Muziekles,
\n Straatje, Gezicht op Delft
\nZaal 3: Waterkan, Weegschaal, Meisje met Rode Hoed, Meisje met Fluit,
\n Briefschrijfster in Geel, Meisje met Parel, Parelsnoer
\nZaal 4: Dublin Vermeer, Liefdesbrief, Geograaf, Kantkloster
\nZaal 5: Staande Clavecimbelspeelster, Zittende Clavecimbelspeelster,
\n Allegorie op het Geloof
\nNB: Sommige schilderijen wisselden gedurende de tentoonstellings-
\nperiode van plek.<\/p>\n
Schilderijlijsten.
\nAlle drie-en-twintig schilderijen zijn hieronder afgebeeld inclusief
\nhun originele lijst. Eenvoudige strakke ebbenhouten baklijsten doen het
\nvaak goed bij Vermeer; de aandacht gaat dan meer uit naar het schilde-
\nrij zelf dan bij vergulde barokke ornamentlijsten. De schilderijen in
\nde onderstaande afbeeldingen zijn niet op relatieve grootte\/schaal
\nafgebeeld, omdat de Vermeer-formaten nogal uiteenlopen van heel klein
\nnaar heel groot. Het Meisje met Fluit is een postzegel naast de
\nwandvullende Martha en Maria uit Edinburgh.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/07-21.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/08-24.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZaal 1: Christus bij Martha en Maria, Diana en haar Gezellinnen, Sint
\nPraxedis.
\nZaal 1 laat de Vroege Vermeer zien met het grote formaat van de Martha
\nen Maria uit Edinburgh als imposante entree. De Diana is vaste collectie
\nvan het Mauritshuis in de Vermeer-zaal. De echtheid van de Sint Praxedis
\nwordt nog steeds door veel Vermeer-kenners in twijfel getrokken.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/09-22.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/10-22.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/12-23.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/29-8.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/11-20.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZaal 2: Het Melkmeisje, Het Glas Wijn, Brieflezende Vrouw in Blauw,
\n De Muziekles, Het Straatje, Gezicht op Delft
\nZaal 2 zou de Hollandse zaal kunnen heten. Het Melkmeisje, Het Straatje
\nen Het Gezicht op Delft zijn uitgegroeid tot oer-hollandse ikonen. Het
\nBraunschweig Glas Wijn en de Muziekles uit de Royal Collection in Lon-
\nden gaan heel erg over het perspectief en het construeren van een
\novertuigende ruimtewerking door middel van perspectief. In de Muziek-
\nles is het perspectief overtuigender geslaagd dan in het Braunschweig
\nstuk. Met name toenmalig restaurator van het Mauritshuis Joergen Wadum
\nheeft Vermeers methode van \u201cpin and strings\u201d om zijn perspectief te
\nconstrueren overtuigend aangetoond. De franse schrijver Marcel Proust
\nbeschouwde Vermeers Gezicht op Delft als het \u201cmooiste schilderij ter
\nwereld\u201d.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/14-20.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/17-23.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/18-22.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/15-23-1024x358.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZaal 3: Vrouw met Waterkan, Vrouw met Weegschaal, Meisje met Fluit,
\nMeisje met Rode Hoed, Het Parelsnoer, Meisje met de Parel, Briefschrijf-
\nster in Geel
\nZaal 3 is de \u201cZaal van de Meisjes\u201d, het hart van de tentoonstelling.
\nVermeer is de schilder van \u201ceen jonge vrouw, mooi in het licht gezet
\nbij het raam\u201d.
\nDe Vrouw met Waterkan uit New York en de Dame met Weegschaal uit
\nWashington zijn misschien wel de mooiste Vermeers in de Verenigde
\nStaten. Het Parelsnoer uit Berlijn en Briefschrijvende Dame in Geel
\nuit Washington tonen allebei het bekende satijnen gele jakje afgezet
\nmet hermelijnbont.
\nDe kleine paneeltjes Meisje met Rode Hoed en Meisje met Fluit uit
\nWashington ogen sterk als \u201cCamera Obscura-schilderijen\u201d, net als de
\nKantkloster uit Parijs. Zaal 3 zou je ook de \u201ccamera obscura-zaal\u201d
\nkunnen noemen. De kleine schilderijtjes hebben het formaat en uit-
\nstraling van het lichtbeeld in het matglas van een primitieve camera
\nobscura, met die kenmerkende optische beeldeigenschappen, die sterk
\naan de vroege fotografie met 19e eeuwse platen-camera\u2019s doen denken.
\nEen soort geschilderde Daguerrotypie\u00ebn.
\nHet Meisje met de Rode Hoed werd gekozen als leadbeeld voor het
\ntentoonstellingsaffiche. De authenticiteit van het Meisje met Rode
\nHoed is ook niet onomstreden. Het Meisje met Fluit droeg het bij-
\nschrift \u201comgeving van Vermeer\u201d. Persoonlijk beschouw ik de Rode
\nHoed als een echte Vermeer, omdat het een topwerk is. Beide paneel-
\ntjes kwamen al in 1822 aan het licht, lang voor \u201cherontdekking\u201d van
\nVermeer door B\u00fcrger-Thor\u00e9 en de latere wereldroem van Vermeer; dus
\nvoor vervalsers was de toen nog anonieme Vermeer voor 1822 niet
\ninteressant om lucratief te zijn. Voor een navolger van Vermeer is
\nde trefzekere meesterhand in de Rode Hoed eenvoudigweg t\u00e9 goed;
\nin het Meisje met de Fluit zijn wel zwakkere passages (latere
\noverschilderingen?) aan te wijzen, al zit er wel de uitstraling
\nen het licht van Vermeer in.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/15a-1.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHet wereldberoemde Meisje met de Parel was in deze tentoonstelling
\nafwijkend ingelijst in een zwarte ebbenhouten lijst in plaats van de
\nvergulde barokke ornamentlijst, waarin het schilderij doorgaans in de
\nvaste opstelling in de Vermeer-zaal in het Mauritshuis te zien is.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/20-19.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/16-20.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/19-19.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZaal 4: Briefschrijvende Dame met Dienstbode, De Liefdesbrief, De
\nGeograaf, De Kantkloster
\nZaal 4 is vol stille concentratie, een wezenskenmerk van Vermeer.
\nDe Briefschrijvende Dame met Dienstbode uit Dublin behoort tot Vermeers
\ntopwerken, van aristocratische allure, voor mij destijds een revelatie.
\nDe Liefdesbrief uit het Rijks toont een voor Vermeer zeldzaam
\n\u201cdoorkijkje\u201d. Vermeer was een vrouwenschilder bij uitstek. De
\nGeograaf uit Frankfurt is een uitzondering: het schilderij toont
\neen geleerde man, alleen in zijn studeerkamer. Het schilderij is een
\npendant van de Astronoom uit Parijs (niet in deze tentoonstelling).
\nDe kleine Kantkloster uit Parijs is een wonder van concentratie.
\nRenoir beschouwde de \u201cDentelli\u00e8re\u201d uit het Louvre als het mooiste
\nschilderij ter wereld\u2026..<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/28-6.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/21-14.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/22-16.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZaal 5: Staande Clavecimbelspeelster, Zittende Clavecimbelspeelster,
\nAllegorie op het Geloof
\nZaal 5 toont De Late Vermeer. Van de twee clavecimbel-werken uit Londen
\nspringt de heldere geometrische orde van de Staande Clavecimbel-
\nspeelster in het oog, als een \u201c17e eeuwse Mondriaan\u201d. De Allegorie op
\nhet Geloof uit New York werd door een criticus van de tentoonstelling
\nomschreven als \u201ceen draak van een schilderij\u201d\u2026\u2026
\nVermeer lijkt zichzelf niet te zijn in dit schilderij, een wegens
\ngeldgebrek aanvaarde opdracht van de Jezu\u00efetenkerk misschien ? Deze
\nkatholieke schuilkerk stond niet ver van het woonhuis van Vermeer aan
\nde Oude Langendijk in de \u201cPapenhoek\u201dvan het overwegend protestantse
\nDelft. Het overdreven pathetische gebaar van de vrouw is \u201cvery unlike
\nVermeer\u201d. Toch komt het Jezu\u00efetische motto \u201cContemplatie in Activiteit\u201d
\n– meditatie in wat je doet – dicht bij het wezen van Vermeer.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/23-13.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe \u201cgrote afwezige\u201d tijdens de 1996-Vermeer-tentoonstelling in het
\nMauritshuis was De Schilderkunst uit Wenen, dat Vermeer zelf als zijn
\nmeesterwerk beschouwde. Het schilderij was destijds te fragiel en
\nkwetsbaar om veilig te kunnen reizen. Na een restauratie kwam de
\nWeense Vermeer in 2005 alsnog als \u201csolo-tentoonstelling\u201d naar het
\nMauritshuis in Den Haag.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/24-13.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/25-8.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe grote Vermeer-tentoonstelling in 1996 trok in drie maanden tijd
\n350.000 bezoekers. Nadeel van een blockbuster-tentoonstelling als deze,
\nmet veel internationale media-aandacht, is de massale drukte op zaal.
\nEen paradoxaal gegeven is dat de Vermeer-schilderijen zijn bedoeld voor
\neen besloten priv\u00e9-verzameling van een mecenas, en het best tot hun
\nrecht komen als ze \u00e9\u00e9n-op-\u00e9\u00e9n in alle rust en tijd bekeken kunnen
\nworden, maar zich tegenwoordig in de overweldigende belangstelling en
\nongekende populariteit van een wereldwijd publiek mogen verheugen.
\nDrie-en-twintig Vermeers in \u00e9\u00e9n tentoonstelling is echter wel een
\nonce-in-a-lifetime- experience voor een Vermeer-liefhebber.
\nIk heb de tentoonstelling vijf keer bezocht. Met name het half uur
\nvoor sluitingstijd in de bijna lege zalen was een heel speciale
\nervaring. Maar eerlijk gezegd zie ik in deze tijden van toenemend
\nontsporend massa-toerisme liever \u00e9\u00e9n Vermeer tegelijk, zoals de
\nGitaarspeelster van Vermeer in Kenwood House bij Londen op een
\nrustige dag, alleen of samen met een geliefde.
\nEen Vermeer moet je langzaam op je in kunnen laten inwerken.
\nVermeer gaat over langdurig en aandachtig kijken in stille meditatie.
\nBuiten de wervelende maalstroom van het snelle en jachtige moderne
\nleven, waarin beelden even snel voorbijgaan als ze gekomen zijn.
\nVermeer gaat over de dingen die niet voorbijgaan en die hebben tijd
\nen aandacht nodig om te rijpen en gekoesterd te worden.
\nVermeer gaat uiteindelijk over \u201cschoonheid en troost\u2026.\u201d.<\/p>\n
\u201cAlleen schoonheid
\n kan de wereld redden\u201d
\n Fjodor Dostojevski<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/26-5.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/27-7.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n