\u201cMusic finds her way
\n into the secret places
\n of the soul\u201d
\n Plato<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01-31.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nMooie jonge musicerende vrouwen waren een geliefd onderwerp voor Vermeer.
\nHun muziekinstrumenten zijn vaak kunstwerken op zichzelf, met name de
\nR\u00fcckers-clavecimbels uit Antwerpen.
\nMuziek is voor Vermeer een uiting van liefde in de geest van Shakespeare:
\n\u201cIf music be the food of love, play on\u201d. Voor Vermeer is muziek ook een
\nintieme ervaring, die het best genoten wordt in eenzaamheid of in gezel-
\nschap van een geliefde of klein gezelschap met een verfijnde smaak.
\nAlle muziekinstrumenten zijn door Vermeer met grote zorg en precisie
\nafgebeeld met alle details en sierelementen.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02-32-1024x476.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDeze barok gitaar is een moderne replica naar een origineel van de
\nfranse gitaarbouwer Ren\u00e9 Voboam uit 1641, rijkelijk versierd met ivoor,
\nebbenhout en parelmoer. Het klankgat bevat een ornament-rozet van
\nmeerdere lagen kunstig uitgesneden papier. Ren\u00e9 Voboam was de
\nstichter van een gerenommeerde dynastie van franse gitaarbouwers.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/03-33.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04-27-1024x436.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe gitaarspeelster heeft haar blik gericht naar opzij; zij speelt voor
\neen voor de beschouwer niet zichtbare man in dezelfde kamer. De vijf-
\nsnarige gitaar was vooral een solo-instrument. De gitaar was in het
\nzeventiende eeuwse Holland van Vermeer nog een vrij zeldzaam, nieuw
\nmuziekinstrument, in die tijd nog lang niet zo gemeengoed als vandaag
\nde dag.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/05-26.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/06-26-1024x490.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe vorm van de luit is weinig veranderd sinds haar opkomst als snaar-
\ninstrument. Veel instrumenten zijn vervaardigd door Venetiaanse luit-
\nbouwers, tussen 1630 en 1650. Ook de hier afgebeelde luit is een moderne
\nreplica. Vermeer heeft in zijn Luitspeelster in New York gekozen voor het
\nmoment dat ze de luit aan het stemmen is. Al haar aandacht is gericht
\nop het vinden van de zuivere toon. Voor de tafel ligt een viola da gamba,
\neen stille liefdes-hint naar een afwezige man, met wie ze op de juiste
\ntoonhoogte verlangt te komen in de liefde. Bij Vermeer is muziek altijd
\neen metafoor voor de liefde. \u201cAmor docet Musicam\u201d \u2013 de liefde is de
\nleermeester van de muziek.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/07-25.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/08-28.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe mandoline is terug te vinden in De Liefdesbrief van Vermeer in het
\nRijksmuseum in Amsterdam; het enige schilderij, waarin Vermeer een brief-
\nscene combineert met een muziek-scene. Tijdens het spelen op haar mando-
\nline ontvangt de dame van haar dienstbode een liefdesbrief. Ze lijkt te
\nvragen van wie de liefdesbrief afkomstig is. Vermeer blijft altijd raad-
\nselachtig in zijn scenes, vatbaar voor meerdere interpretaties in plaats
\nvan een \u00e9\u00e9nduidige betekenis. Hij roept liever vragen op, dan antwoorden
\nte geven. Ongrijpbaar als een geheim, vandaar zijn bijnaam \u201cde Sfinx van
\nDelft\u201d.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/09-26-1024x390.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/10-26.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nOp meerdere schilderijen van Vermeer komt de viola da gamba voor; het
\nmeest prominent op de voorgrond van de Zittende Clavecimbelspeelster in
\nLonden. De viola da gamba wordt veelal bespeeld door een heer. Het clave-
\ncimbel is het domein van de dame. Als symbool voor de afwezige man ligt
\nde viola da gamba in veel Vermeer-schilderijen onbespeeld op de grond of
\nin een hoek. De afwezigheid van de mannelijke minnaar is onzichtbaar,
\nmaar voelbaar voor de juiste verstaander. De Koppelaarster van Baburen
\nop de achtergrond is een hint dat de dame aan het clavecimbel naar m\u00e9\u00e9r
\nverlangt dan een louter muzikaal duet met de afwezige bespeler van de
\nviola da gamba\u2026\u2026..<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/11-24-1024x438.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn de Staande Clavecimbelspeelster in Londen is een clavecimbel te zien
\nmet een landschapschildering op het sierdeksel. De kast en het onderstel
\nzijn gemarmerd. Met name in de Staande Clavecimbelspeelster valt de
\nstrakke geometrische compositie op, bijna een Mondriaan avant la lettre.
\nIn de klassieke muziek is de componist een zelfstandige schrijver van
\nmuziekstukken op papier in notenschrift, los van de uitvoerende musicus.
\nIn de schilderkunst is die tweedeling er niet: componist en uitvoerende
\nzijn \u00e9\u00e9n in het schilderij zelf. Vermeer komt als \u201cbeeldend componist\u201d
\nin zijn composities dicht bij de componist in de muziek: kleuren als
\ntoonakkoorden, zuiverheid van toonladders en grondtoon waarin een werk
\ngezet is, vlakverdeling als muziekstructuur, strak ritme, abstracte
\nverdeling van \u201clicht-noten\u201d. Wat geluid is in de muziek, is bij Ver-
\nmeer het licht zelf en de vloei van het licht is de melodie. Onder de
\ngrote meesters in de schilderkunst scoort Vermeer als een van de aller-
\ngrootsten op het gebied van de compositie. In dat opzicht is hij de Bach
\nof Mozart van de schilderkunst en benadert hij soms de abstracte schoon-
\nheid en universele taal en zeggenskracht van de muziek zelf. Zelf vind
\nik Vermeer conceptueel ook heel goed passen bij de Goldberg Variaties
\nvan Bach of de Nocturnes van Chopin.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/12-27-1024x452.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHet (gestolen) Concert in Boston is het enige Vermeer-tafereel, waarin
\ndaadwerkelijk door meerdere mensen gezamenlijk gemusiceerd wordt. Het
\nprachtig uitgelichte jonge meisje zit aan het klavier aan de korte zijde
\nvan een clavecimbel in de vorm van een vleugel, waarvan het sierdeksel
\nverluchtigd is met een arcadische landschapschildering. De man bespeelt
\neen luit en de staande vrouw slaat zacht de maat en lijkt te zingen vanaf
\neen stuk bladmuziek of liedboekje in haar hand. Boven haar hangt het
\nschilderij De Koppelaarster van Van Baburen, wat de scene een erotische
\nlading geeft. \u201c If music be food of love\u2026\u2026\u201d<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/14-24.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/15-27-1024x427.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nOp De Muziekles van Vermeer in de Royal Collection in Londen is een cla-
\nvecimbel te zien van de beroemde clavecimbelbouwer Hans R\u00fcckers uit Ant-
\nwerpen. Het latijnse opschrift op het sierdeksel luidt: \u201cMusica Letitiae
\nComes Medicina Dolorum\u201d \u2013 \u201cMuziek is de metgezel van de vreugde en het
\nmedicijn tegen de smarten\u201d.
\nBovenstaand clavecimbel is een door mijzelf gebouwde replica naar een
\nR\u00fcckers-clavecimbel, bedoeld voor tableau vivant-fotoshoots, niet als
\nmuziekinstrument.
\nDe gangbare interpretatie van de scene is dat de wat oudere man naast
\nhet clavecimbel haar muziekleraar is, vandaar de titel: De Muziekles.
\nMaar Vermeer geeft de scene een dubbelzinnige onderhuidse spanning mee,
\ndoor in het spiegelbeeld te onthullen dat de jonge vrouw naar hem kijkt
\nen dat zijn hand dicht bij de hare ligt op de rand van het clavecimbel.
\n\u201cThere\u2019s something happening here; what it is ain\u2019t exactly clear\u201d.
\nVermeer laat altijd iets ongewis te raden over als het over de liefde
\ngaat.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/16-24.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/17-27.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/18-26.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe clavecimbels die gebouwd werden door R\u00fcckers in Antwerpen waren in
\nheel Europa bekend, niet alleen vanwege hun mooie klank, maar ook vanwege
\nhun prachtige versieringen en decoraties. Kenmerkend voor R\u00fcckers is het
\ngestileerde siermotief van de dolfijntjes. In Museum Vleeshuis in Ant-
\nwerpen is een fraaie collectie zeventiende eeuwse clavecimbels te zien.
\nConstantijn Huygens kocht in 1648 zo\u2019n clavecimbel voor de aanzienlijke
\nsom van 300 gulden. Mogelijk heeft Vermeer het kostbare instrument met
\neigen ogen bewonderd in Hofwijck bij Voorburg in het huis van de be-
\nroemde dichter-componist-geleerde. \u201cOogentroost\u201d is een beroemd gedicht
\nvan Constantijn Huygens en vat in \u00e9\u00e9n woord de kern van de schilder-
\nkunst van Vermeer samen: \u201cOgentroost\u201d.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/19-23.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/20-23.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nLiefdesliederen waren de publieksfavorieten in de muziek van de Gouden
\nEeuw: eenvoudig, aanstekelijk en enorm populair. Er ontstond met name in
\nAmsterdam een levendige handel in liederenboekjes met liefdesliedjes,
\nvergelijkbaar met de popmuziek uit de jaren \u201960 en \u201970 in de vorige eeuw.
\nZoals in het liefdesliederenboekje \u201cDen nieuwen verbeterden Lust-hof\u201d
\nvan Michiel Vlacq.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/21-18.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/22-19.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHet kleine paneeltje Meisje met Fluit in Washington (niet in deze ten-
\ntoonstelling) heeft zeker de looks van een echte Vermeer, maar de fluit
\nis niet overtuigend weergegeven, mogelijk overschilderd door een latere
\nschilder. In de tentoonstelling speelt een jonge vrouw dwarsfluit voor
\nde Music Lesson van Vermeer in een film over de expositie Vermeer &
\nMusic in de National Gallery in Londen.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/23-16.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/24-16-1024x472.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nNaar aanleiding van deze tentoonstelling zijn muziek-cd\u2019s uitgegeven met
\nbarok-muziek uit de tijd van Vermeer, uitgevoerd met historische muziek-
\ninstrumenten als luit en clavecimbel.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/25-11.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/26-8.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/27-10.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n