\u201cClosed in a room,
\nmy imagination
\nbecomes the universe,
\nand the rest of the world
\nis missing out\u201d
\nCriss Jami<\/p><\/blockquote>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01-90.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/02-90.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe Franse fotograaf Marc Le Men\u00e9 noemt zijn imaginaire, surrealistisch
\naandoende virtuele binnenkamers \u201cchambres mentales\u201d.
\nIn bovenstaande afbeeldingen is het gegeven \u201cDe schilder in zijn ate-
\nlier\u201d te zien, in de versie van de Franse fotograaf Marc Le Men\u00e9 en de
\nzeventiende-eeuwse meester Johannes Vermeer.<\/p>\n
Ook de binnenkamer van Vermeer kan beschouwd worden als een \u201cChambre
\nMentale\u201d, als een voorbeeld van \u201cSpiritueel materialisme\u201d.
\nIn de binnenkamer van Vermeer \u2013 in de dubbele betekenis van het woord \u2013
\nis meer aan de hand dan een louter materialistisch vertoon van luxe en
\nrijkdom. In zijn beste momenten vindt bij Vermeer een transformatie
\nplaats van materialisme in een spirituele, innerlijke werkelijkheid.
\nMartin Pops spreekt over \u201cConsciousness and the Chamber of Being\u201d.
\nJohanna Hartmann over \u201cInterieurs als Seelenr\u00e4ume\u201d. De Franse fotograaf
\nMarc Le Men\u00e9 noemt zijn imaginaire, surrealistisch aandoende virtuele
\nbinnenkamers \u201cchambres mentales\u201d.
\nZij artistieke concept laat zich verwoorden als \u201cLa chambre mentale, de
\nla bo\u00eete cr\u00e2nienne \u00e0 la chambre photographique\u201d, wat vrij te vertalen
\nis als \u201cDe geestelijke kamer, van de binnenkamer in de hersenen naar de
\nkamer van de fotografie\u201d. <\/p>\n
Een interessant gegeven en een mooie invalshoek om naar de binnenkamers
\nvan Vermeer te kijken. Er zit altijd een idee achter elke Vermeer. Ver-
\nmeer is meer dan uiterlijk vertoon van de pracht en praal van de onvoor-
\nstelbare rijkdom van de zeventiende eeuw in Holland. De Embarrassment of
\nRiches zoals Simon Schama die beschrijft in zijn briljante
\ndissertatie zul je bij Vermeer niet vinden. Vermeer geeft een po\u00ebtische
\nsfeer en spirituele diepte aan zijn binnenkamer-taferelen, die hem ver
\nboven zijn tijdgenoten uit doet stijgen.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/03-90.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/04-86.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn dit fotowerk van Marc Le Men\u00e9 zie ik een hedendaagse beeldecho van
\nDe Astronoom van Vermeer in het Louvre.
\nWat is een \u201cchambre mentale\u201d ? Het is tegelijk de fotografische camera
\ndie beelden vastlegt en de hersen-binnenkamer in ons hoofd die een
\ninterieur construeert in de eigen verbeelding. Een Vermeer-interieur is
\nzowel een bijna fotografisch nauwkeurig vastgelegd vastgelegd beeld,
\nmaar tegelijk wel degelijk ook een constructie vanuit zijn eigen ver-
\nbeelding., een chamber of imagination.<\/p>\n
Interieurs als ‘Seelenr\u00e4ume’ – Jan Vermeer van Delft
\nDe Duitse kunsthistorica Johanna Hartmann schreef een thesis met de inte-
\nressante titel \u201cInterieurs als Seelenra\u00fcme\u201d over Johannes Vermeer van
\nDelft (M\u00fcnchen, 2003):
\n\u201cSynopsis: Zu er\u00f6rtern ist im Kontext des Seminars ‘der virtuelle Raum’,
\nob es sich bei Vermeers Werken tats\u00e4chlich um virtuelle R\u00e4ume handelt.
\nDes Weiteren stellt sich die Frage nach den ‘Seelenr\u00e4umen’ und deren
\nM\u00f6glichkeit vorhanden zu sein. Diese Betrachtung ist weitaus diffiziler,
\nda man Seelenr\u00e4ume eigentlich weder visuell noch r\u00e4umlich erfassen kann.
\nBei Vermeer ist es m\u00f6glich die versteckten Seelenr\u00e4ume zu erschlie\u00dfen.
\nEs ist verst\u00e4ndlich, dass es uns heute schwerf\u00e4llt eine Landkarte mit
\nReichtum in Verbindung zu bringen, doch ein trauriges M\u00e4dchen mit einem
\nLiebesbrief, ruft wohl auch heute noch dieselben Assoziationen wie zu
\nVermeers Zeit hervor\u201d.
\nAndere intrigerende meer po\u00ebtische \u201cout of the box-denken\u201d- titels over
\nVermeer zijn:
\nMartin Pops \u2013 Vermeer – Consciousness and the Chamber of Being uit 1984.
\nEn Charles Seymour \u2013 Dark Chamber and Light-Filled Room: Vermeer and The
\nCamera Obscura uit 1964.
\nTitels uit een tijdperk waarin de verbeelding aan de macht was. In onze
\ntijd is het vooral hi-tech en geld dat de boventoon voert. Beide bena-
\nderingen hebben zo hun eigen mogelijkheden en beperkingen. De verbeel-
\nding kan in Vermeer-onderzoek soms ontsporen in vage \u201cIns Blauen Hin-
\nein-interpretaties\u201d, maar louter accumulatie van harde feiten met dure
\nhi-tech scanners is mij ook te schraal en mager. Kunst is meer dan een
\nverzameling droge feiten, die de wetenschap ons biedt. Kunst is de
\nvlucht van en in de verbeelding. Ook in de bijna fotografisch nauw-
\nkeurig weergegeven interieur-\u201ckijkdozen\u201d van Vermeer. Als Vermeer niet
\nmeer was dan een serie documentair fotografisch vastgelegde stijl-
\nkamers uit de zeventiende eeuw in Holland, zouden we niet zo van Ver-
\nmeer houden. Het is die ongrijpbare transformatie van feit naar ver-
\nbeelding en po\u00ebzie, waarom de beelden van Vermeer ons blijven fas-
\ncineren. <\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/05-83.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDame aan een vleugel en clavecimbel bij Marc Le Men\u00e9 en Vermeer. Door
\nzijn eigen hoofd hier binnen het beeldvlak mee te fotograferen, is goed
\nde schaalgrootte te zien van zijn vaste \u201ckijkdoos\u201d-maquette-opstelling,
\nwaarin hij zijn surrealistische collages assembleert en vervolgens foto-
\ngrafeert. Net als PTA Swillens en Philip Steadman, ben ik ervan over-
\ntuigd dat Vermeer zijn interieur-taferelen steeds assembleerde vanuit
\nsteeds dezelfde lege hoek van een kamer, die voor hem fungeerde als
\neen kijkdoos, en die hij kon observeren in een kaderende spiegel of
\neen camera obscura-tent. Het geniale van Vermeer\u2019s verbeeldings-
\nkracht is, hoe hij steeds dezelfde hoek van een kamer er toch keer op
\nkeer zo totaal verschillend uit kon laten zien. Hij ging bij het as-
\nsembleren van zijn \u201ckijkdoos-collage\u201d uit van een volkomen leeg inte-
\nrieur om zijn compositie als in een soort mini-theater steeds weer als
\neen tableau vivant \u201cfrom scratch\u201d op te kunnen bouwen.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/06-84.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/07-83.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn sommige chambres mentales speelt Le Men\u00e9 met licht en spiegels, ge-
\nheel in de geest van Vermeer.<\/p>\n
L\u2019invention de la chambre mentale.<\/p>\n
Gedurende een periode van dertig jaar heeft Marc Le Men\u00e9 een veelvoud
\nvan scenes geassembleerd in een vaste kijkdoos\/maquette om deze vervol-
\ngens te fotograferen. Tussen werkelijkheid en fantasie, humor en po\u00ebzie,
\nlaat hij zijn beelden ook kruisbestuiven met andere kunstvormen om zijn
\neigen \u201cfantasmen van een fotograaf\u201d in zijn fotoserie \u201cLa Chambre Men-
\ntale\u201d te realiseren. Muziek, beeldhouwkunst, sterrenkunde, dans, theater,
\narchitectuur, schilderkunst, psychologie worden in elkaar geweven in een
\nsoort mentaal zelfportret. Een gepassioneerde fotografische ontdekkings-
\ntocht van de eigen verbeelding.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/08-84.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nOok verschijnen er in zijn kijkdoos hoofden van klassieke Griekse en Ro-
\nmeinse beeldhouwwerken, wat zijn liefde voor de klassieke kunst naast die
\nvoor het moderne surrealisme laat zien. Goede kunst bouwt voort op tra-
\nditie van de klassieken en voegt er een vernieuwende visie aan toe.<\/p>\n
In een periode van twintig jaar is een serie van 250 fotowerken ontstaan
\nvan groot formaat opnamen in zwart-wit van 35 x 35 cm met fotoafdrukken
\nvan 60 x 61 cm.
\nDe door Marc Le Men\u00e9 ontworpen \u201cchambre mentale\u201d is de fotografische
\nkamer, die zelf tot een tussenschakel wordt van de eigen binnenkamer in
\nzijn hersenen, waar de droom-beelden worden gevormd, die in de fotogra-
\nfische kijkdoos worden gevangen en met de fotocamera worden vastgelegd.
\nHet motief van de kijkdoos en in bredere zin van de besloten ruimte
\nheeft hij tot zijn werkdomein gekozen, waarin hij zijn composities en
\nzijn naar het surrealisme neigende taferelen in scene zet. De surrealis-
\ntische beelden van Marc Le Men\u00e9 nodigen uit tot een ontdekkingsreis in
\nde eigen geest en verbeelding.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/09-81.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nHier experimenteert Marc Le Men\u00e9 met verschillende kaders en de effecten
\nvan kadrering op onze manier van kijken naar een onderwerp en hoe we dat
\ndan ervaren. <\/p>\n
Alle fotowerken uit de serie Chambre Mentale leggen in zwart-wit een sce-
\nne vast in een ruimte, een kubus die eruit ziet als een kamer, aan alle
\nzijden gesloten, behalve de zijde waar de lens van de fotocamera en dus
\nons oog zich bevindt. In de linkerzijde van de kubus-kamer bevindt zich
\neen raam, in de achterzijde een deur.
\nDe Chambres Mentales van Marc Le Men\u00e9 bieden ons, door hun onverwachte
\nassociaties, hun bedrieglijke lichteffecten, hun absurde of tragische
\nkarakter en hun verwijzingen naar literatuur, schilderkunst of film,
\neen kaleidoscoop van de verbeelding. In een kleine, besloten ruimte
\nnodigen ze de beschouwer uit tot een gepassioneerde ontdekkingsreis in
\nde geestverruimende verbeelding van de innerlijke ziel.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/10-82.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nZwevende figuren als donkere engel-silhouetten en acrobaten die door een
\ngrote hoepel springen roepen surrealistische, niet in de werkelijkheid
\nbestaande associaties op. Droombeelden. In de kijkdoos van de verbeel-
\nding is ruimte voor een andere, vreemdere, spannendere werkelijkheid dan
\nde alledaagse.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/11-79.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n\u201cIn de begintijd van de fotografie, in het midden van de 19e eeuw, ont-
\nstond er grote onrust onder de academische kunstschilders bij de komst
\nvan dat nieuwe apparaat \u2013 de fotocamera – dat de werkelijkheid zo nauw-
\nkeurig kon vastleggen. Vooral portretschilders beschouwden de fotografie
\nmeteen als een gevaarlijke concurrent en bedreiging voor hun vakgebied
\nen broodwinning. Hoewel de eerste gebruikers van de fotocamera voorna-
\nmelijk voormalige kunstschilders waren, vergaten zij dat de schilder-
\nkunst op zichzelf een mentaal proces is; dat schilderkunst nooit echt
\neen getrouwe weergave van de werkelijkheid kan bieden, aangezien elk
\nschilderij niet meer dan slechts een vertaling van de werkelijkheid is
\nin de ogen en handen van de betreffende kunstschilder.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/12-81.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDe grens tussen fotografie en schilderkunst bleef strikt gescheiden tot-
\ndat in de jaren 1920 kunstenaars als Moholy-Nagy, Man Ray en andere leden
\nvan de Dada-groep er de mogelijkheid in zagen van een nieuwe visie, en
\nde fotografie gingen gebruiken op de manier van de schilderkunst.
\nNiet om een tastbare werkelijkheid heel precies en nauwkeurig weer te
\ngeven, maar veeleer om een eigen mentale, subjectieve, persoonlijke wer-
\nkelijkheid te construeren, dan een objectieve wereld na te bootsen. Met
\nde uitvinding van de fotomontage is de afscheiding van de klassieke fo-
\ntografie definitief geworden, aangezien bij de fotomontage de afzonder-
\nlijke beeldelementen, naar wens op schaal verkleind of vergroot, slechts
\ndienden als bouwstenen voor het definitieve beeld. In de fotomontage
\nligt de ruimte voor onbegrensde creatieve mogelijkheden open. Door het
\nconcept van de Chambre Mentale te bedenken, een verkleinde kamer waarin
\nhij allerlei soorten scenes kan opbouwen, cre\u00ebert Le Men\u00e9 voor zichzelf
\neen speelveld van ongekende mogelijkheden. Omdat de \u201cchambre mentale\u201d
\nzowel de \u201cfotografische kamer\u201d symboliseert als de \u201ckijkdoos in de
\neigen hersenen\u201d. En daarmee alle mogelijke werelden, werkelijkheid of
\nfantasie, alles wat echt is of echt zou kunnen zijn, maar ook alles wat
\nonecht is en het niet zou moeten zijn. Tussen die drie muren, die vloer
\nen dat plafond met die overdreven vluchtlijnen, in die kleine slechts
\ndoor een armzalig peertje verlichte ruimte, waarin slechts een eenvou-
\ndige deur en een gesloten raam de enige openingen zijn naar de buiten-
\nwereld, is de fotograaf-constructeur zo vrij als een vogel, omdat geen
\nenkele beperking, in welk opzicht dan ook, hem nog in de weg zit\u201d.
\nBruno Delarue<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/14-76.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/15-80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nKijkdoos van Joseph Cornell met een schilderij van een Medici-prinses
\nuit de Renaissance.<\/p>\n
\u201cThe American artist Joseph Cornell pioneered the practice of assem-
\nblage with his signature multimedia \u201cshadow boxes\u201d.
\nIn these poetic, associative works, the artist combined found objects,
\npainted surfaces and collage. Cornell was a major collector of every-
\nday ephemera, and his materials ranged from marbles and toys to maps and
\nseashells. Film was a major influence, and the artist also made his own
\nsurreal, experimental works of cinema\u201d.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/16-77.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nDeze foto van Joseph Cornell, in contemplatie voor een van zijn eigen
\nkijkdoos-scheppingen, doet denken aan een beschouwer voor een Vermeer-
\nschilderij. Schouwend in een kijkdoos van licht.
\nDe Engelse historicus Simon Schama omschreef een Vermeer-interieurschil-
\nderij treffend als een \u2018Lightfilled Cube\u201d. Een kubus van licht.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/17-79.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/18-76.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nIn de kijkdoos-kunstwerken van Cornell zijn sterrenkaarten te vinden van
\nde sterrenhemel, foto\u2019s van filmsterren of schilderijen van een jonge
\nMedici prinses uit de Renaissance. <\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/19-74.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/20-74.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n