![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/01-111.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
Johannes Vermeer \u2013 \u201cDe Astronoom\u201d, 1668, Mus\u00e9e du Louvre, Parijs<\/p>\n\n\n\n
Het citaat “concentration is the natural piety of the soul” is een quote die wordt toegeschreven aan de Franse filosoof Nicolas Malebranche. Deze gedachte suggereert dat het vermogen om je aandacht te concentreren een natuurlijke, aangeboren neiging van de ziel is tot devotie of eerbied. Dit concept is verder uitgediept door denkers als Heidegger en George Steiner, die het belang van concentratie benadrukken voor de menselijke behoefte aan en verlangen naar aandacht en spiritualiteit.<\/p>\n\n\n\n
Concentratie komt voort uit een heel andere bron van ons innerlijk leven dan emotie. Vermeer gaat vooral over concentratie, minder over emoties. Emotie en concentratie zijn twee heel verschillende dingen. Emotie komt uit het hart, concentratie zetelt in de ziel. Hersenwetenschappers wijzen ook afzonderlijk gelegen locaties in ons brein aan, die verantwoordelijk zijn voor concentratie en emoties.<\/p>\n\n\n\n
\u201cDEEP WORK CHAMBER\u201d- het intieme huiskameratelier van Johannes Vermeer en Ren\u00e9 Magritte als een Deep Work Chamber van concentratie.<\/p>\n\n\n\n
Johannes Vermeer en de surrealistische schilder Ren\u00e9 Magritte hebben gemeen dat ze beiden in \u00e9\u00e9n hoek van dezelfde huiskamer in alle rust en concentratie hun nu beroemde meesterwerken schilderden. In wat de Amerikaanse schrijver Newport zou omschrijven als een \u201cDeep Work Chamber\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Vermeer aan de Oude Langendijk in Delft in het woonhuis van zijn schoonmoeder Maria Thins, waar hij met zijn vrouw Catharina en zijn kinderen inwoonde. Magritte met zijn vrouw Georgette in een benedenwoning in de Rue Esseghem 135 in Jette, een voorstad van Brussel.<\/p>\n\n\n\n
Newport legt in zijn boek \u201cDeep Work\u201d de nadruk op het belang van diepe concentratie en een vaste stille werkplek van een kamer zonder afleidingen. In een steeds meer overprikkelde, schreeuwerige en verstrooide wereld. Deep Work versus Shallow Work.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer \u2013 \u201cDe Astronoom\u201d, 1668, Mus\u00e9e du Louvre, Parijs<\/p>\n\n\n\n In de intieme beslotenheid van zijn studeerkamer richt de Astronoom zijn onderzoekende blik op de onmetelijke weidsheid van het universum, vervat in die prachtige hemelglobe van Hondius uit 1618, op zichzelf al een prachtig kunstwerk.<\/p>\n\n\n\n Vermeer en de surrealistische schilder Ren\u00e9 Magritte vonden beiden hun ideale vaste stille plek voor concentratie in \u00e9\u00e9n hoek van dezelfde huiskamer. Een soort kamer die de Amerikaanse schrijver Sal Newport (zie verderop in deze blog) zou omschrijven als een \u201cDeep Work Chamber\u201d.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n De kleine eetkamer met schilderezel, Maison Magritte, Rue Esseghem 135, Jette-Bruxelles<\/p>\n\n\n\n Net als Vermeer schilderde de Belgische surrealist Ren\u00e9 Magritte zijn meesterwerken in de intieme beslotenheid van zijn eigen kleine huiskamer en reizen mensen nu de wereld over om ze te zien. Een schilderezel, stoel en bijzettafeltje bij het raam naast de eettafel in de eetkamer. Meer had hij niet nodig.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Salonkamer, Maison Magritte, Rue Esseghem 135, Jette-Bruxelles<\/p>\n\n\n\n In deze salonkamer van hun benedenverdieping-woning ontving Magritte met zijn vrouw Georgette hun gasten, waaronder de dichter \u00c9luard en andere kunstenaars van de surrealistische stijl. Hier hielden ze ongetwijfeld lange filosofische gesprekken over de relatie tussen woorden en beelden. Schilderen deed Magritte alleen in dat kleine hoekje bij het raam in de eetkamer naast de eettafel\u2026..<\/p>\n\n\n\n Op 26 juli 2025 maakte ik met mijn theaterzus Teresa en haar man Herman een dagtrip naar Brussel naar het Mus\u00e9e Magritte aan het Place Royale en het Maison Magritte in de Rue Esseghem 135, waar hij de benedenverdieping bewoonde met zijn vrouw Georgette. Wat me daar trof was zijn heel eenvoudige, kleine “huiskamer-atelier”, in de eetkamer naast de eettafel, bij de deur van het piepkleine keukentje. Een stoel, een schilderezel en een bijzettafeltje bij het raam was alles wat hij nodig had om te schilderen. Zijn surrealistische beelden hadden zich al uitgekristalliseerd in zijn hoofd. Hier schilderde hij gedurende ruim 20 jaar zo’n 800 werken, die nu in de grote musea over de hele wereld bewonderd worden.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte heeft sinds juni 2009 een eigen museum in Brussel aan het Place Royale, onderdeel van het Mus\u00e9e des Beaux Arts. Hier hangen veel werken uit dat kleine intieme huiskamer-atelier….. Het museum herbergt de grootste collectie werken ter wereld van de beroemde Belgische surrealistische kunstenaar.<\/p>\n\n\n\n Hieronder een aantal bekende werken van Magritte. Ze zijn gewoon geschilderd naast de eettafel in de eetkamer van de benedenwoning van de Rue Esseghem 135 in Brussel. Echte concentratie en creativiteit heeft geen groot en duur atelier nodig. Zijn schilderijen zaten al in zijn hoofd.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cLa Grande Famille\u201d, 1963<\/p>\n\n\n\n De grote vogel met de serene, kalme wolkenlucht rijst op boven een donkere, woeste zee en wolken, om de complexe aard van \u201cde familie\u201d te verbeelden. Het schilderij laat de tegenstelling zien tussen de schijnbare sereniteit van de heldere wolkenhemel-binnenkant van de vogel en de stormachtige buitenwereld om hem heen. Het beeld staat symbool voor hoe de famile tegelijk een bron van stabiliteit als van strijd kan zijn. De familie kan voor een gevoel van verbondenheid en liefde zorgen, maar tegelijk ook in conflict komen met de individuele drang naar vrijheid, onafhankelijkheid en zelfverwerkelijking van familieleden. Dit kan tot tweespalt en het uiteenvallen van de familie leiden.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Eigen fotowerk: \u201cDegas balletdanseres in zonlichtinterieur\u201d.<\/p>\n\n\n\n Persoonlijk vind ik dat het Magritte-schilderij \u201cLa Grande Famille\u201d in de Chinese kamer in het Landhuis Oud Amelisweerd en met Anouk als mooi jong Degas-ballerina model een intrigerend element inbrengt in deze fotomontage van mijn eigen hand. De Magritte voegt iets raadselachtigs toe. Het schilderij kwam in me op als herinnering aan een oude grote liefde van mij, Christine in M\u00fcnchen, waar het als affiche op de deur van haar studentenkamer in de Augustenstrasse hing.<\/p>\n\n\n\n Wat mij aanspreekt in Magritte is de po\u00ebtische en raadselachtige zeggingskracht van zijn werken: zo’n blauw-witte lucht met wolken in de uitgespaarde vorm van een vogel, alsof je vanuit een woeste zee en donkere lucht door een opening naar een kalme wereld met een kleurrijk helder licht kijkt, alsof je zo op de vleugels van de vrijheid de hemel in kunt vliegen…… De titels van zijn werken voegen een ongerijmde po\u00ebtische zeggenskracht toe aan zijn schilderijen. Verrassend en mysterieus. Magritte was een meester van het beeld \u00e9n het woord. Een schilderende woordkunstenaar.<\/p>\n\n\n\n Magritte stelde zich de vraag wie er het hoogst in de hi\u00ebrarchie van de kunst staat: de dichter of de kunstschilder ? Het woord of het beeld ? Hij ontwikkelde een geheel eigen beeldtaal die de werkelijkheid ter discussie stelt en de grenzen opzoekt van wat nog met woorden te zeggen is en wat niet meer. Onder invloed van de dichtkunst, schilderde Magritte in 1927 zijn eerste \u201cwoord-schilderijen\u201d. Ook gaf hij zijn schilderijen bewust een ongerijmde titel mee, die geen enkele logische connectie heeft met het geschilderde beeld. Hij daagde het idee uit dat beelden meer zouden zeggen dan woorden. Magritte zet ons aan het denken over de relatie tussen beeld en woord. Hij hield er niet van om de betekenis van zijn schilderij-titels nader uit te leggen. \u201cHet mysterie is een sleutel zonder slot of een slot zonder sleutel\u201d.<\/p>\n\n\n\n De kwestie van de relatie tussen woord en beeld is actueel gewoorden bij de ontwikkeling van Artificial Intelligence, waar je met woorden of tekst ( een \u201cprompt\u201d) beelden kunt genereren. Is dat nog wel \u201ckunst\u201d ? En zal die ontwikkeling een vloek of een zegen blijken te zijn ?<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cLa D\u00e9calcomanie\u201d, 1966, Centre Pompidou, Paris<\/p>\n\n\n\n Het schilderij beeldt twee mannen met bolhoeden af: de een als een gewone realistisch weergegeven figuur, de ander als een doorzichtig silhouet waardoorheen een wolkenlucht en een oceaan te zien is.<\/p>\n\n\n\n Het oproepen van vragen over de grenzen tussen werkelijkheid en illusie, is een typisch kenmerk van het surrealisme. Door met een \u201ctransfer techniek\u201d een zichtbare en onzichtbare man af te beelden, die de innerlijke en uiterlijke wereld van de kunstenaar symboliseren, ontstaat een gevoel van mysterie. Door de figuur een soort van lens te laten worden, waardoorheen de verborgen wereld erachter zichtbaar wordt.<\/p>\n\n\n\n Een beeld dat wonderlijk wel past bij Vermeer en de lens van zijn Camera Obscura. Vermeer schildert zichzelf weg, om te kunnen laten zien wat door de lens van zijn camera obscura zichtbaar wordt: een andere, nieuwe werkelijkheid.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte, \u201cLa Robe du Soir\u201d, 1954 Ren\u00e9 Magritte, \u201cLe Ma\u00eetre d\u2019\u00e9cole\u201d, 1954<\/p>\n\n\n\n Een eenzame figuur op de rug gezien zonder gezicht onder een maansikkel in een leeg nachtlandschap roept associaties op als identiteit, het grote onbekende, en de waarneming van de kijker.<\/p>\n\n\n\n De figuur roept een gevoel op van een eeuwig geheim en innerlijke contemplatie. De titels van Magritte schilderijen zijn bewust onlogisch en ongerijmd, om een po\u00ebtische sfeer op te roepen, en zeker niet om de letterlijke betekenis uit te leggen. Backshots zijn heel suggestief en raadselachtig. Als fotograaf ben ik een groot fan van backshots, ze laten iets te raden over.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cLe Faux Miroir\u201d, 1928, Museum of Modern Art, New York<\/p>\n\n\n\n Een schilderij van een sterk vergroot menselijk oog waardoorheen een heldere wolkenlucht zichtbaar is. De titel suggereert dat het menselijk oog een \u201cValse Spiegel\u201d is, die geen betrouwbare objectieve weerspiegeling weergeeft van de waargenomen buitenwereld. In plaats daarvan filtert en interpreteert het de werkelijkheid van binnenuit via de subjectieve lens van de menselijke geest. Het schilderij onderzoekt de verbinding tussen innerlijke visie en onze waarneming van de buitenwereld. Tussen wat we willen zien en wat we feitelijk zien. Het oog als symbool voor de oneindige ruimte en onbegrensde werelden van de menselijke waarneming en verbeelding.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cLa D\u00e9calcomanie\u201d, 1966, Centre Pompidou, Paris<\/p>\n\n\n\n Een man met bolhoed kijkt naar het schilderij “La D\u00e9calcomanie” van Magritte van een man met bolhoed. Een soort \u201cDroste\u201d-effect\u2026\u2026<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cLa Reproduction Interdite\u201d, 1937, Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam<\/p>\n\n\n\n Dit schilderij toont een man zonder identiteit, doordat het spiegelbeeld in de spiegel alleen zijn achterhoofd laat zien en niet zijn gezicht. Zo cre\u00ebert hij een visuele ongerijmdheid en tegenspraak, die onze vooronderstellingen in twijfel trekt over hoe spiegels en de werkelijkheid werken. Schijnbare alledaagse scenes als deze roepen vragen op over onze waarneming en onze eigen identiteit. Over zichtbaar en tegelijk onzichtbaar zijn.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer \u2013 \u201cThe Music Lesson\u201d, 1662-5, Royal Collection, Londen.<\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cLa Le\u00e7on de musique\u201d, 1965, Mus\u00e9e Magritte, Bruxelles<\/p>\n\n\n\n De Muziekles van Vermeer beeldt een realistische scene af van een interieur met een dame die een virginaal bespeelt met een heer. Een zorgvuldig in elkaar gezette compositie in licht, kleur en perspectief. Of het hier daadwerkelijk om een muziekles gaat, blijft overigens ongewis en die dubbelzinnigheid geeft het schilderij een subtiel raadselachtige en mysterieuze sfeer.<\/p>\n\n\n\n Magritte schilderde een surrealistisch beeld door vervormde beeld-elementen (oor en klokje) in een onlogische combinatie samen te voegen. Zo ontregelt hij onze vertrouwde zintuiglijke waarneming van de werkelijkheid en daagt hij ons uit. En roept hij daarmee een gevoel van mysterie op. Als in een Japanse haiku horen we als het ware het geluid van een klokje : die \u00e9ne zuivere toon die klinkt in de stilte. Magritte zoekt de grenzen van het irrationele op en daagt de beschouwer uit om vragen te stellen bij wat hij ziet.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ren\u00e9 Magritte \u2013 \u201cL\u2019Empire des Lumi\u00e8res\u201d, 1954, Mus\u00e9es Royaux des Beaux Arts, Brussel<\/p>\n\n\n\n In het po\u00ebtisch realisme van Magritte kunnen dag en nacht tegelijk aanwezig zijn in een scene, die in werkelijkheid onmogelijk zo kan bestaan. Een straatlantaarn verlicht een huis in de donkere nacht onder een stralend heldere wolkenhemel van midden overdag. Alsof dag en nacht tegelijk op hetzelfde moment kunnen bestaan. Magritte wilde met dit schilderij een mysterieuze sfeer oproepen en vragen oproepen bij onze waarneming van licht en werkelijkheid. Hij was erg tevreden over dit schilderij, want hij heeft er meerdere versies van geschilderd. De lichtblauwe lucht met witte wolken is een kenmerkend, steeds terugkerend beeldelement in de beeldtaal van Magritte.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Salvador Dali \u2013 \u201cSelfportrait from Behind with Gala Reflected in Mirror\u201d, 1972, Dali Museum in Figueras, Spain.<\/p>\n\n\n\n De Spaanse surrealist Salvador Dali was een groot bewonderaar van Vermeer en Magritte. In dit schilderij vermengt hij het koele daglicht\/raamlicht van Vermeer met de backshot-poses met een spiegel van Magritte. Dali bewonderde Vermeer (en Velazquez) om hun fabelachtige schildertechniek en mischien ook wel omdat hij zag dat in een Vermeer-schilderij het schilderen van het licht zelf al voldoende kan zijn om een andere wereld op te roepen. Het mysterie voelbaar aanwezig te laten zijn.<\/p>\n\n\n\n Ralf Heynen, een Nijmeegse schilder van concentratie. <\/p>\n\n\n\n Ralf Heynen is een kunstschilder uit Nijmegen, die ook een liefhebber is van Johannes Vermeer. In zijn vroege werk heeft hij enkele pastiches geschilderd naar Vermeer en schilderijen van een jonge vrouw bij het raam, waarvoor een andere Nijmeegse kunstschilderes Judith Steenkamer als model poseerde.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Tegenwoordig heeft Ralf Heynen zijn schildertechniek sterk verbeterd. Hij heeft zich gespecialiseerd in fotorealistische schilderijen van jonge vrouwen in de natuur, spelend in het water bij het strand. In deze schilderijen is in hun poses duidelijk te zien dat ook hij gegrepen is door het thema concentratie, zoals bij Vermeer het geval is. Hij heeft er zijn eigen niche in gevonden, door geen interieurs meer te schilderen, maar buitentaferelen in de natuur. Pirrouetter sur une idee: mooie jonge meisjes en vrouwen in kringelend water als kringen van aandacht en concentratie..<\/p>\n\n\n\n Deze schilderijen ogen als \u201cnageschilderde foto\u2019s\u201d, wat past binnen de stijl van het Fotorealisme. In een Vermeer is naast diens \u201cfotorealistische look\u201d echter ook sprake van een uiterst geraffineerd in elkaar gezette compositie van vlakverdeling, perspectief, licht-donker en kleur. Vermeer geldt dan ook als een god in het pantheon van de schilderkunst. Daar moet niemand zichzelf mee willen vergelijken. Knap van Ralf Heynen is dat hij Vermeer heeft losgelaten en op zoek is gegaan naar zijn eigen onderwerp en schilderstijl. En toch dat element van concentratie van Vermeer heeft meegenomen om toe te passen in zijn eigen werk.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u201cDEEP WORK\u201d OR MONOMANIA ?<\/p>\n\n\n\n Boek `Deep Work` van de Amerikaanse schrijver Sal Newport, New York, 2016<\/p>\n\n\n\n Tentoonstelling `Monomania` van Fiona Tan in Rijksmuseum Amsterdam in 2025.<\/p>\n\n\n\n De Amerikaanse schrijver Sal Newport legt in zijn boek \u201cDeep Work\u201d de nadruk op het belang van diepe concentratie temidden van de in deze tijd steeds meer overprikkelde, chaotische en verstrooide wereld. Deep Work versus Shallow Work. Vermeer en de surrealistische schilder Magritte schilderden beiden in \u00e9\u00e9n hoek van dezelfde kamer hun nu beroemde meesterwerken, in wat Newport zou omschrijven als een \u201cDeep Work Chamber\u201d van concentratie.<\/p>\n\n\n\n Die intense concentratie op \u00e9\u00e9n onderwerp kun je positief zien, als een uniek talent, als \u201cDeep Work\u201d, of negatief, als een psychiatrische aandoening, als \u201cMonomania\u201d. Persoonlijk zie ik het als twee kanten van dezelfde medaille, als wat Wim Kayzer noemt \u201c\u201dEen Schitterend Gebrek\u201d. Een handicap, die juist een talent, een gave tot expressie laat komen.<\/p>\n\n\n\n Zo ben ik persoonlijk behept met een van kind af aan aangeboren slechthorendheid, maar dat heeft me juist ook leren houden van de taal van de stilte. De Stille Kracht. Vermeerschilderijen lijken op serene scenes van licht, als het ware liefdevol gekoesterd onder een onzichtbare glazen stolp van stilte. Juist door dat ene gebrek voel ik mij van nature al mijn leven lang aangetrokken tot de stille schoonheid van Vermeer.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Hieronder enkele behartenswaardige en actuele adviezen voor Deep Work-concentratie uit het boek van Cal Newport, die je overigens ook door gewoon goed te kijken indirect uit de schilderijen van Vermeer zou kunnen halen. Voor iedereen, die ondanks de snelle verstrooide en snel veranderende wereld van deze tijd op zoek is naar kwaliteit en echt iets bijzonders en blijvends wil proberen neer te zetten in zijn of haar werk.<\/p>\n\n\n\n De bottom line van Cal Newport\u2019s boek: Deep Work is een soort mindset om je concentratievermogen en aandacht te trainen en onnodige afleidingen te vermijden, op zoek naar kwaliteit in een steeds sneller veranderende wereld.<\/p>\n\n\n\n 2\/ SHALLOW WORK IS EEN VALKUIL <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Shallow work is gewoon wat rondlopen en glinstersteentjes oprapen die je zo aan de oppervlakte kunt vinden. Ze glinsteren, ze lijken op diamantjes, maar zijn het dus niet. Het zijn goedkope shiny objects. <\/p>\n\n\n\n Deep work daarentegen vereist diep en tijdrovend graafwerk, want de echte diamanten liggen niet voor het oprapen aan de oppervlakte. Alleen al om uit te zoeken w\u00e1\u00e1r je de diepte in moet gaan om te gaan graven, vereist veel concentratie. Het concept doet me ook denken aan het Australische tv-programma Aussie Gold Hunters. Je hebt de prospectors die met een metaaldetector over een veld lopen en de piepkleine gold nuggets aan de oppervlakte vinden en oprapen.. Maar om de echte grote gold nuggets te vinden, daar moet je dieper voor graven en weten waar je moet graven. En dan nog is er daarbij die ene allesbepalende, soms gekmakende, factor van geluk. Zo is het ook in de kunst. Kunstenaars met een bescheiden talent ontwikkelen zich door deep work of door een plotselinge lucky break tot grote meesters en geniale wonderkinderen blijven zich ondanks hun grote talent tevreden stellen met de snelle successen van shallow work, en ontwikkelen zich dus verder niet meer.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Jan van Goyen, de 17e<\/sup> eeuwse genreschilder van Hollandse stadsgezichten schilderde honderden stadsgezichten, waaronder alleen al 28 van de stad Rhenen en meer dan 30 van Nijmegen.<\/p>\n\n\n\n Vermeer schilderde slechts \u00e9\u00e9n stadsgezicht: maar dat is dan wel volgens velen het mooiste stadsgezicht ooit geschilderd: Het Gezicht op Delft uit 1659.<\/p>\n\n\n\n Van Goyen is op zichzelf een beroemde genre-schilder van stadsgezichten uit de 17e<\/sup> eeuw. Een onbetwiste meester van het genre, maar Vermeer overtreft hem met \u00e9\u00e9n enkel schilderij op zijn eigen terrein. Kwaliteit verslaat kwantiteit.<\/p>\n\n\n\n Het beoordelen van de stadsgezichten van Van Goyen als \u201cshallow work\u201d doet hem natuurlijk veel te kort, maar Vermeer\u2019s Gezicht op Delft is van een totaal andere orde. De Duitse kunsthistoricus Friedl\u00e4nder beschouwde Vermeer temidden van de Hollandse genreschilders als \u201ceen nachtegaal onder de mussen\u201d.<\/p>\n\n\n\n In de psychologie is het een bekend gegeven dat obsessieve monomania zich vaak ontwikkelt vanuit een onderliggende diep-traumatische ervaring. Bij dat ene Gezicht op Delft van Vermeer is dat onderliggende trauma direct aanwijsbaar: de “Delftse Donderslag”, de ontploffing van het Delftse kruitmagazijn in 1654. Onder de vele dodelijke slachtoffers bevond zich ook de grote schilder Carel Fabritius, die een groot voorbeeld was voor Vermeer. Het Gezicht van Delft heeft een raadselachtige intense uitstraling, als van een stad die net uit de dood is herrezen. Vermeer wilde niet als van Goyen een veelvoud van stadsgezichten schilderen van Nijmegen, Rhenen, Dordrecht, Leiden, Den Haag. Hij wilde juist die ene stad op haar allermooist schilderen, zijn stad, Delft. Zijn stad als zijn eigen mooie vrouw, van wie hij zielsveel hield. En die liefde is voelbaar in het Gezicht op Delft. Van Goyen schildert oneerbiedig gezegd mooie ansichtkaarten, Vermeer een intense liefdesverklaring. Monomania, misschien ja, maar wat voor een monomania ! Ik noem het gewoon liefde.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n De tentoonstelling \u201cMonomania\u201d van Fiona Tan in het Rijksmuseum in 2025 legt de nadruk op \u201cMonomania\u201d als een psychiatrisch ziektebeeld. Pathologisering. Ik houd daar eerlijk gezegd niet zo van.<\/p>\n\n\n\n In de 19e<\/sup> eeuwse psychiatrie werd monomania (van het Griekse woord monos, “\u00e9\u00e9n”, en mania, dat “waanzin ” of “razernij” betekent) gezien als een vorm van een gedeeltelijke krankzinnigheid, opgevat als \u00e9\u00e9n enkele psychologische obsessie in een voor het overige gezonde geest.<\/p>\n\n\n\n Monomanie kan worden getriggerd door een onderliggend psychisch trauma uit het verleden. Emotionele verwaarlozing als kind, ouders met een \u201cincompatibilit\u00e9 des humeurs\u201d, een onveilige gezinsituatie, gebrek aan aandacht in een groot gezin met (te) veel kinderen, traumatische jeugdervaringen. <\/p>\n\n\n\n Monomania is overigens een tegenwoordig achterhaald begrip uit de 19e<\/sup> eeuwse psychiatrie voor een op \u00e9\u00e9n onderwerp of persoon gerichte obsessie of fixatie. Wat dan te denken van Degas met zijn balletdanseressen, Morandi met zijn potjes en flessen, Vermeer met zijn meisjes bij het raam, Hitchcock met zijn koele jonge blonde vrouwen, Schliemann met zijn Troje, Howard Carter met zijn Toetanchamon-farao graftombe ? Juist hun monomane obsessie maakte dat ze zich zo goed op \u00e9\u00e9n onderwerp konden concentreren en zo verschrikkelijk goed konden worden op hun eigen terrein, dat ze verder durfden gaan dan de rest en dat nu niemand meer om hen heen kan.<\/p>\n\n\n\n Die obsessie zit ook in de song \u201cEvery Breath You Take\u201d van Sting\/The Police, die gaat over een obsessieve liefde. Of in de getourmenteerde schilderijen van Vincent van Gogh. Juist die obsessie van bepaalde kunstenaars geeft hun werk die unieke \u201chaunting quality\u201d, waardoor ze juist zo diep bij je binnenkomen en je altijd bij zullen blijven. Obsession is not a 9 to 5 job, it\u2019s a 24\/7 passion.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n De recente publicatie \u201cCloser to Vermeer\u201d van het Rijksmuseum, als verslag van een Vermeer symposium in 2023, laat goed de huidige trend in het kunsthistorisch Vermeer-onderzoek zien: \u201cfeiten verzamelen\u201d. Technisch onderzoek van de schilderijen, linnen draden tellen, loodwit-isotopen identificeren, hi-tech scanners die elk chemisch element in het schilderij apart zichtbaar kunnen maken, pentimenti, details die Vermeer later weer overschilderde, zichtbaar maken. \u201cFeiten, en niets dan de feiten\u201d.<\/p>\n\n\n\n De vooraanname van deze technische benadering is dat ze ons dichter bij Vermeer zou brengen, maar is dat wel echt zo ? Brengen feiten alleen ons dichter bij waar het bij Vermeer echt over gaat ? Voelen we ons dichter bij het Melkmeisje, nu we weten dat Vermeer aanvankelijk een rek met kannen aan de muur achter haar figuur en een mand naast haar schilderde ? We houden niet van Vermeer door de feiten die hij schilderde, maar door de artistieke verbeelding en zeggingskracht van die feiten. Die verstilde toewijding en concentratie. Of zoals Nietzsche het formuleert: \u201cer zijn geen feiten, alleen maar interpretaties\u201d. Met wetenschappelijke feiten alleen kun je Vermeer ook kapot analyseren. Zodat de ware schoonheid van Vermeer verloren dreigt te gaan in een mist van feiten. Wetenschap gaat over feiten, kunst gaat over meer dan feiten, kunst gaat over verbeelding. En feiten alleen \u2013 hoe interessant ook – kunnen de verbeelding verstikken en de ware schoonheid aan het oog onttrekken.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, \u201cLa Dentelli\u00e8re\u201d, 1670, Mus\u00e9e du Louvre, Parijs.<\/p>\n\n\n\n (betwiste toeschrijving aan) Johannes Vermeer, \u201cDame aan Klavecimbel\u201d, 1672, Leiden Collection, New York.<\/p>\n\n\n\n Een voorbeeld: al die aandacht op zoek naar feiten om de toeschrijving aan Vermeer van dat kleine Klavecimbelspeelster-schilderijtje uit de Leiden Collection in New York ondersteund te krijgen. Terwijl zelfs een leek al van verre kan zien dat het – ook in mijn ogen – een zielloos, heel matig geschilderd niemendalletje is. Alles wat de Dentelli\u00e8re van Vermeer wel heeft, heeft dit werkje niet. Als dit al een eigenhandige Vermeer zou zijn, dan is het de slechtste die hij ooit maakte, een mislukte Vermeer. Geen enkele echte Vermeerliefhebber zal dit werk echt in zijn of haar hart willen sluiten. Het voelt niet als een Vermeer. Het heeft geen ziel, geen echte concentratie. Het kostuum is \u201cclumsy\u201d, nergens zijn de sprankelende Vermeer-pointill\u00e9\u2019s te bekennen, geen \u201cSchmelz\u201d, niet die vloeiende trefzekere verftoetsen, zo kenmerkend voor Vermeer. Het is trekkerig, droog, onhandig en matig geschilderd. Het perspectief overtuigt niet, er zit geen diepte in, de compositie is niet sterk in elkaar gezet en mist raffinement. Werkelijk nergens zie ik er de meesterhand van Vermeer in. Het geel is ook niet dat zuivere citroengeel van Vermeer. De schaduwpartijen zijn te hard en kleurloos. En er zit ook geen enkel onderliggend idee, symboliek of gedachte achter, ze zit ons maar wat schaapachtig aan te kijken, zonder omringende duidende context. Het is een zwakke echo van de Zittende Klavecimbelspeelster in de National Gallery in Londen. Het zou een feit zijn, dat het \u201cvan dezelfde rol linnen komt als de Dentelli\u00e8re van Vermeer\u201d. Maar is het daarmee \u201cdus\u201d een Vermeer, laat staan een m\u00f3\u00f3ie Vermeer ? In mijn ogen niet dus. Louter dit soort feiten verzamelen brengt ons niet dichter bij de schoonheid van Vermeer. Het leidt tot \u201coverinformatie\u201d. En niet tot waarom we van Vermeer houden. \u201cFeiten verzamelen\u201d is niet genoeg, hoe boeiend het ook kan zijn. Schoonheid ervaren is meer dan een verzameling feiten in een boek.<\/p>\n\n\n\n In termen van Sal Newport: De Dentelli\u00e8re is Deep Work, het Leiden Collection werkje is Shallow Work. Alleen Vermeer kan de Dentelli\u00e8re geschilderd hebben. De Leiden Collection Klavecimbel-speelster zou elke middelmatige kunstschilder geschilderd kunnen hebben. De Dentelli\u00e8re is een diamant. Het Leiden Collection werkje een glinsterend stukje glas. Ze zeggen dat liefde blind maakt, maar het grote geld doet dat kennelijk ook.<\/p>\n\n\n\n Het heeft niets van wat de Dentelli\u00e8re van Vermeer zo \u201cVermeer\u201d maakt. Juist die concentratie ontbreekt hier volkomen. Ik heb het zelf als een dissonant ervaren in de unieke Vermeer-tentoonstelling in het Rijksmuseum in 2023. Aan de reacties van vele andere \u201cmeewarig met hun hoofd NEE schuddende\u201d bezoekers en liefhebbers te zien, was ik niet de enige\u2026… Jonathan Janson van Essential Vermeer sprak ik op de tentoonstelling erover aan, en hij zag er ook in geen enkel opzicht een echte Vermeer in. Op zijn website geeft hij een goed beargumenteerde stellingname tegen deze op te weinig overtuigende feiten gebaseerde toeschrijving aan Vermeer.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Fiona Tan, \u201cJanine\u2019s Room\u201d, Video Still, 2024<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n
1\/ DEEP WORK CRE\u00cbERT KWALITEIT
In een wereld vol afleidingen, is het vermogen je goed te kunnen concentreren zeldzaam geworden en juist aandacht en concentratie heb je nodig om werk van hoge kwaliteit en waarde te kunnen maken.<\/p>\n\n\n\n
Emails, afspraken, en multitasking houden je wel heel druk bezig, maar zijn in wezen niet productief. Ze nemen tijd en aandacht in beslag, die je beter kunt besteden aan werk van betekenisvolle kwaliteit, die er wel echt toe doet.
3\/ CULTIVEER EEN DEEP WORK ROUTINE
Hou specifieke dagelijkse tijdsblokken vrij, zonder afleiding, waardoor je je aandacht beter kunt concentreren op wel uitdagende werkzaamheden.<\/p>\n\n\n\n
4\/ ELIMINEER AFLEIDINGEN
Scherm je concentratie af door nee te zeggen tegen onnodige afspraken en vergaderingen, het beperken van sociale media, en notificaties uit te zetten.
5\/ OMARM DE VERVELING
Weersta de drang om constant geprikkeld te willen worden. Je geest rustig en aandachtig laten rondzweven versterkt je vermogen je te concentreren.
6\/ LEER PRIORITEITEN TE STELLEN
Niet alles is dringend en belangrijk. Steek je tijd, aandacht en energie in werkzaamheden die in lijn liggen met je echte eigen en hogere doelen.
7\/ WERK MET EEN DOEL
Definieer van te voren je concrete doelen voor elke deep work sessie om op koers te blijven en je eigen momentum en workflow te behouden.<\/p>\n\n\n\n
8\/ DE KRACHT VAN MONOTASKING
Concentreer je op \u00e9\u00e9n taak tegelijk. Multitasking versnippert je aandacht en vermindert je effectiviteit.<\/p>\n\n\n\n
9\/ ZORG DAT JE MOEILIJK TE BEREIKEN BENT
Stel grenzen aan je beschikbaarheid en bereikbaarheid. Minder onderbrekingen zorgen voor meer tijd en aandacht voor concentratie en \u201cdeep work\u201d.<\/p>\n\n\n\n
10\/ DEEP WORK IS EEN AMBACHT
Concentratie en aandacht is als een spier. Oefen die spier geregeld om je vermogen tot concentratie sterker te laten worden en in conditie te houden.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n