![\"\"](\"https:\/\/www.thijnvandeven.nl\/wp-content\/uploads\/00-46.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n George Deem, Extended Vermeer, 2000, olieverfschilderij, priv\u00e9collectie, Hartford.<\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, Lady Writing a Letter with her Maid, 1670, National Gallery of Ireland, Dublin<\/p>\n\n\n\n Vermeer is een van de meest geliefde schilders in de kunstgeschiedenis. Hij is ook een van die schilders, die elke schilder diep in zijn hart zou willen zijn : \u201ctous les peintres ont r\u00eav\u00e9 d\u2019\u00eatre Vermeer\u201d.\u00a0 \u201cHow to paint my own Vermeer\u201d als de ultieme schildersdroom. <\/p>\n\n\n\n De vraag dringt zich op: waarom ? Waarom blijven de schilderijen van Vermeer nog steeds tot op de dag van vandaag\u00a0 nieuwe kunstenaars prikkelen om met hun eigen werk op zijn werk te reageren, ook 350 jaar na zijn dood ? \u00a0<\/p>\n\n\n\n Gedurende twee eeuwen was Vermeer bijna geheel vergeten.. De kunstenaar zoals we hem vandaag de dag kennen \u2013 sereen, mysterieus en eindeloos meeslepend \u2013 is een beeld dat geleidelijk aan in de loop van de tijd boven is komen drijven na 150 jaar, waarin kunsthistorici, critici, dichters, schrijvers, en vervalsers ieder op hun eigen manier hun eigen betekenis en interpretaties probeerden te projecteren op een nu wereldberoemde kunstenaar, van wie we vrijwel niets met zekerheid weten. Een van de verklaringen voor \u201c\u201dWaarom juist Vermeer ?\u201d kan dus zijn dat we feitelijk zo weinig zeker weten over Vermeer\u2019s leven zelf en de tegelijk zeldzaam hoge kwaliteit van zijn schilderkunst. Dat dat gegeven anderen de uitdaging, vrijheid en kans geeft om er hun eigen interpretaties op te projecteren als op een leeg blanco projectiescherm. Elke generatie ziet steeds weer iets anders en nieuws in Vermeer. <\/p>\n\n\n\n Film stills uit de slotscene van de film Witness uit 1985 van regisseur Peter Weir met actrice Kelly McGillis in de rol van de Amish vrouw Rachel.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, Meisje met de Parel, 1665, Mauritshuis, Den haag<\/p>\n\n\n\n In de slotscene van het afscheid van wat een onmogelijke liefde blijkt te zijn tussen Amish vrouw Rachel Lapp en police officer\/crime fighter John Book, doet de lange close up van haar gezicht met het witte hoofdkapje sterk denken aan de pose en de blik van Vermeer\u2019s Meisje met de Parel.<\/p>\n\n\n\n WAAROM JUIST VERMEER ?<\/p>\n\n\n\n VERMEER DE VERBORGEN MYSTICUS<\/p>\n\n\n\n In de titel \u201cVermeer\u2019s Afterlives\u201d ligt ook een spirituele connotatie besloten. De schilderkunst van Vermeer inspireert ook mystici, filosofen en religieus ge\u00efnspireerde denkers over de grote levensvragen. Wat is het in Vermeer dat mensen in zijn schilderijen een sacrale glimp ontwaren van het goddelijk mysterie ?\u00a0 Het merendeel van de schilderijen van Vermeer tonen verstilde gewone, alledaagse taferelen, geen afbeeldingen van bijbelse taferelen en heiligen vol barokke dramatiek. Toch ervaren velen een sacrale en mysterieuze uitwerking in zijn schilderijen. Als ze iets van God menen te ervaren in de schilderijen van Vermeer, dan is het de God van Spinoza. Vermeer en Spinoza waren exacte tijdgenoten, beiden geboren in 1632. Vermeer zag ook in een witte wijnkan het licht van God, God is in alles, alles is God. Of zoals Spinoza het verwoordt: Deus Sive Natura – God en De Natuur zijn \u00e9\u00e9n en dezelfde entiteit. Alles en iedereen is een manifestatie van God. Vermeer geloofde net als Einstein in de God van Spinoza: \u201cIk geloof in de God van Spinoza, die zichzelf openbaart in de ordelijke harmonie van alles wat bestaat, niet in een persoonlijke God die zich bemoeit met het lot en handelen van mensen\u201d. Vermeer schildert de transcendente schoonheid van het Hier en Nu.<\/p>\n\n\n\n Vermeer bracht mij al worstelend met de grote levensvragen bij de God van Spinoza. Zijn schilderijen hebben een uitstraling van Spinoza\u2019s Sub Specie Aeternitatis.<\/p>\n\n\n\n WAT IS HET IN DE KUNSTENAAR VERMEER DAT ZO VEEL ANDERE KUNSTENAARS BLIJFT INSPIREREN ?<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer\u2019s schilderijen boeien kunstenaars omdat ze op onnavolgbare wijze het alledaagse verheffen tot pure magie. Zijn briljante weergave van natuurlijk daglicht, meesterschap over kleuren harmonie, en vermogen om intieme, verstilde momenten te bevriezen in de tijd raken bij velen een diep-emotionele snaar en cre\u00ebren een optisch realisme, dat is blijven dienen als een ultieme standaard voor visuele enscenering in fotografie, schilderkunst en film.<\/p>\n\n\n\n Vermeer\u2019s voortdurende invloed op kunstenaars door de eeuwen heen berust op verschillende pijlers van zijn zeldzame talent en vakmanschap.<\/p>\n\n\n\n Fotografisch realisme en gebruik van optica:<\/strong> Vermeer liep eeuwen vooruit op de fotocamera. Men neemt algemeen aan dat hij gebruik heeft gemaakt van een camera obscura, die hem in staat stelde de geleidelijke afname van natuurlijk daglicht in een binnenkamer waar te nemen en exact weer te geven. In plaats van messcherpe contouren of harde lijnen te schilderen, maakte hij gebruik van\u00a0 “circles of diffusion\u201d \u2013 wazige, doorschijnende lichtvlekken op glanzende oppervlakken \u2013 die zijn werk een zachte fotografische scherptediepte geven, \u00a0een werkwijze, die een revolutie teweegbracht in de schilderkunst.<\/p>\n\n\n\n Meesterschap over licht en kleur: In plaats van een vlakke, kunstmatige verlichting lijkt het licht van Vermeer te ademen als een levend spel van licht. Hij cre\u00eberde stralende lichtaccenten met behulp van kleine stipjes dikke verf (pointill\u00e9s) en maakte veelvuldig gebruik van het uiterst kostbare, stralende blauwe pigment van natuurlijk ultramarijn voor de stoffen en schaduwen in zijn schilderijen.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n De \u201cIntimiteit van het Alledaagse\u201d: Terwijl andere Barok kunstenaars zich richtten op grootse, dramatische en theatrale mythologische or historische scenes, richtte Vermeer zijn blik en lens volledig op gewone alledaagse mensen verdiept in verstilde, huiselijke bezigheden (het lezen van brieven, het uitschenken van melk, het spelen van muziek). Hij geeft de kijker het gevoel een discrete voyeur te zijn, die op gepaste afsiand een blik mag werpen in de private, intieme ruimte van een jonge vrouw in haar binnenkamer.<\/p>\n\n\n\n Psychologische resonantie: Recente neurologische studies tonen aan dat de compositie van Vermeer\u2019s werken \u00a0(zoals het Meisje met de Parel) er voor zorgt dat de kijker in een gesloten circuit van aandacht terecht komt, dat de blik fixeert op haar ogen, haar lippen en de parel en de precuneus in de hersenen activeert\u2014het gebied in de hersenen dat werkzaam is op het gebied van zelfreflectie en het verwerken en opslaan van diepgaande herinneringen in het diepe geheugen.<\/p>\n\n\n\n Harmonieuze compositie: Vermeer ging uiterst nauwgezet te werk bij het in elkaar zetten van zijn composities, als een componist van klassieke muziek. \u00a0Hij bleef voorwerpen eindeloos verschuiven en verplaatsen en paste schaduwen aan om uiteindelijk tot een volmaakt visueel evenwicht en rust in zijn compositie te komen.<\/p>\n\n\n\n Zijn technieken hebben diverse schilderstromingen be\u00efnvloed, vari\u00ebrend van de Impressionisten (die zich aangetrokken voelden tot zijn exacte weergave van natuurlijk daglicht) tot de Photorealisten en moderne cinematografen (die zijn kadrering en gebruik van \u201cnegative space\u201d bewonderen).<\/p>\n\n\n\n Spinoza\u2019s Sub Specie Aeternitatis en Vermeer\u2019s Afterlives zijn voor mij onderling inwisselbare concepten. De beroemde filosoof en de beroemde schilder delen exact hetzelfde geboortejaar 1632 en zijn wat mij betreft zielsverwanten. Vermeer blijft in latere generaties voortleven omdat zijn schilderijen momenten verbeelden \u201csub specie aeternitatis\u201d, of anders gezegd in het licht van de eeuwigheid. \u201cEeuwigh gaat voor een Oogenblick\u201d, in de woorden van Vondel. In een schilderij als Vermeer\u2019s Melkmeisje wordt de tijd opgeheven en duurt het uitschenken van de melk voor altijd voort in Spinoza\u2019s licht van de eeuwigheid.<\/p>\n\n\n\n FILM<\/p>\n\n\n\n FILM \u201cWITNESS\u201d<\/p>\n\n\n\n Als het gaat over de invloed van de beeldtaal van Johannes Vermeer op de hedendaagse cinema, dan is de film \u201cWitness\u201d van regisseur Peter Weir uit 1985 mijn absolute favoriet. Met name vanwege de scenes, die zich afspelen in de nog steeds volgens hun oude religieuze tradities levende Amish gemeenschap in Pennsylvania. Die doen sterk denken aan het licht, de vrouwen met hun ingetogen uitstraling en de sfeer van tijdloosheid in de schilderijen van Vermeer. De serene, langzame en verstilde\u00a0 beelden van het vredige traditionele landelijke Amish leven staan in schril contrast met de snelle, rauwe en aggressieve geweldscenes in deze hedendaagse Amerikaanse crime thriller. Een mooi voorbeeld dat in de kunst het licht niet zonder de duisternis kan, als een kunstenaar in zijn werk een interessante spanning op wil roepen.<\/p>\n\n\n\n Het licht-donker contrast wordt gebruikt als een stijlmiddel om de aandacht te sturen met behulp van een uitgekiende beeldregie. Het Clair-Obscur van Caravaggio en Rembrandt is hier een meesterlijk voorbeeld hiervan. Op filmacademies is het gebruik van licht door meesters als Rembrandt en Vermeer een voor de studenten verplichte lesstof.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Sequentie van film stills van de slotscene uit de film Witness uit 1985 van filmregisseur Peter Weir met actrice Kelly McGillis in haar rol van de Amish vrouw Rachel.<\/p>\n\n\n\n De magie van \u201cthe turning of the head\u201d. Iedere portretfotograaf kent de magie van wat er gebeurt als een model met de rug naar hem toe zit, zich dan ineens omdraait en recht de camera in kijkt. Die blik is vaak verrassend levendig, sprankelend, indringend. Vermeer roept de suggestie van dat omdraaien meesterlijk op in \u00e9\u00e9n beeld in de pose van zijn beroemde schilderij Meisje met de Parel in het Mauritshuis in Den Haag.<\/p>\n\n\n\n De slotscene in de film Witness is een long steady shot in close up van de jonge Amish vrouw Rachel, als de politieman John Book definitief afscheid neemt om terug te keren naar huis, naar de grote stad. Er schuilt een diepe schoonheid in hun onmogelijke, onbereikbare liefde, vanwege hun beider verschil in afkomst uit een totaal tegengestelde leefomgeving en leefstijl.<\/p>\n\n\n\n Er is een beroemde quote van Oscar Wilde:<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u201cGetting what one wants\u201d is geen vanzelfsprekende garantie voor het vinden van levensgeluk in de liefde. \u201c\u00cfs a dream a lie, if it don\u2019t come true ?\u201d zingt Bruce Springsteen in The River. \u201cThere is no love, as true as the love, that dies untold\u201d. (It Makes No Diffrence, The Band). \u201cThough lovers die, love shall not. And death shall have no dominion\u201d- Dylan Thomas.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, Meisje met de Parel, 1665, Mauritshuis, Den haag<\/p>\n\n\n\n Ogen en blikken spelen een centrale rol in de beeldtaal van de film, net als bij Vermeer. Het thema van de blik ligt al in de titel van de film besloten: \u201cWitness\u201d. De Getuige. In de Witness-filmstill en Vermeer\u2019s schilderij Girl with a Pearl Earring draait alles om de blik. Er is alleen dat kijken. Being witness. Getuige zijn. Zien zonder oordeel.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, Officer and Laughing Girl, 1657, Frick Collection, New York<\/p>\n\n\n\n De positionering van de man (Harrison Ford) en de vrouw (Kelly McGillis) in deze Witness filmscene doet sterk denken aan die in Vermeer\u2019s schilderij Officer and Laughing Girl in de Frick Collection in New York.<\/p>\n\n\n\n De grote figuur in donker silhouet van de man op de voorgrond fungeert als repoussoir tegenover het oplichtende meisje, waardoor er diepte en spanning in het scenebeeld ontstaat. Deze klassieke enscenering met twee protagonisten wordt in filmshots van dialoogsc\u00e8nes veelvuldig toegepast door filmregisseurs.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, Het Melkmeisje, 1658, Rijksmuseum, Amsterdam<\/p>\n\n\n\n Er schuilt een bijzonder soort schoonheid in de zelfvergeten concentratie van eenvoudige dagelijkse handelingen. Rachel die als Amish vrouw bezig is met het inmaken van fruit in weckpotten. Vermeer\u2019s Melkmeisje met het uitgieten van melk in een kom om broodpap te maken. Beide alledaagse scenes zijn aangelicht met helder daglicht dat van opzij vanuit het raam over de jonge vrouw en het stilleven op de tafel valt en zo een eenvoudig dagelijks tafereel een bijna sacrale, bovennatuurlijke intensiteit en uitstraling geeft. Eenvoud is kenmerk van het ware.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Johannes Vermeer, Brieflesendes M\u00e4dchen am Offenen Fenster (detail), 1657-59, Gem\u00e4ldegalerie Alten Meister in Dresden<\/p>\n\n\n\n Hier gaat het om de weerspiegeling van een gezicht in een raam. Het helder verlichte gezicht met de open verwonderde ogen van het jongetje Samuel weerspiegelt in het glas van het raam in een treincoup\u00e9, waar hij zojuist een luchtballon voorbij zag komen zweven.<\/p>\n\n\n\n Evenzo wordt in Vermeer\u2019s Brieflesendes M\u00e4dchen am Offenen Fenster het gezicht van de jonge brieflezende vrouw weerspiegeld in het open staande glas-in-lood raam. Een verdubbeling van de blik. Er ontstaat impliciet een driehoeksrelatie met de ogen van de kijker.<\/p>\n\n\n\n Over het thema kind gesproken, is het opvallend dat Vermeer maar liefst veertien kinderen had, maar dat in zijn schilderijen bijna geen kinderen voorkomen (zoals bijvoorbeeld bij zijn tijdgenoot Jan Steen wel het geval is). De spelende kinderen op de stoep in Vermeer\u2019s Straatje in Delft, dat is het wel zo\u2019n beetje. Je zou ook het schilderij met de kleine Cupido van Cesar van Everdingen, dat hij in enkele van zijn composities opgenomen heeft, als schilderij met een kind kunnen beschouwen, maar in dat geval betreft het geen levend kind dat als model poseerde. Een verklaring kan gewoon heel praktisch zijn, dat een beweeglijk en lastiger stil te laten poseren kind zich niet leende voor Vermeer\u2019s tijdrovende, langzame en bedachtzame werkwijze.Op negentiende eeuwse famile foto\u2019s met lange belichtingstijden geven kleine kinderen ook vaak bewegingsonscherpte.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Filmstill van een nachtscene in de film \u201cWitness\u201d uit 1985 met actrice Kelly McGillis in de rol van Amish-vrouw Rachel.<\/p>\n\n\n\n Georges de la Tour, La Madeleine \u00e0 la Veilleuse, 1640, Musee du Louvre, Parijs<\/p>\n\n\n\n Een meester wiens beeldtaal ik herken in sommige nachtscenes van Witness is de Franse 17e<\/sup> eeuwse schilder Georges de la Tour, met zijn intieme en verstilde kaarslicht schilderijen. Georges de la Tour is een soort \u201cverstilde Caravaggio\u201d, zonder het drama van Rembrandt. Johannes Vermeer en Georges de la Tour zijn zielsverwanten;\u00a0 Ze schilderen ieder in een ander licht – Vermeer schildert daglicht, de la Tour nachtelijk kaarslicht – maar ze delen dezelfde voorliefde voor contemplatie, eenvoud, verstilling, vredige rust, concentratie en aandacht.<\/p>\n\n\n\n Filmregisseur Peter Weir vestigde in zijn flim \u201cWitness\u201d (1985) de aandacht op de sfeervolle schilderijen van de 17e<\/sup> eeuwse Hollandse meester Johannes Vermeer,<\/em> die voor hem een inspiratiebron vormde voor het gebruik en vormgeving van licht, beeldcompositie en kadrering in deze filmklassieker. Met name in de scenes met de\u00a0 landelijke en traditioneel levende Amish bevolking op het platteland van Pennsylvania.<\/p>\n\n\n\n De invloed van Vermeer is duidelijk terug te zien in het gebruik van natuurlijk daglicht: de director of photography John Seale maakte vaak gebruik van diffuus gericht daglicht, in navolging van hoe Vermeer gebruik maakte van \u00a0zacht, natuurlijk daglicht dat door een raam naar binnen stroomt.<\/p>\n\n\n\n Ook de filmische compositie ademt Vermeer. Net als de rustige, in de tijd bevroren verstilling zoals die te vinden is Vermeer’s meesterwerken, fungeert de landelijke Amish leefwijze zonder electriciteit als een levend schildersdoek. Een tableau vivant. \u00a0De visuele kadrering legt de nadruk op intieme, met zorg en aandacht gekozen close ups van verstilde momenten.<\/p>\n\n\n\n Het combineren van een moderne Amerikaanse misdaad actiefilm met het verstilde, landelijke traditionele leven van de Amish in Pennsylvania vormt een mooi, spannend contrast, waardoor de film geen moment verveelt en niet vervalt in een saaie \u201cmooie plaatjes-film\u201d.<\/p>\n\n\n\n Op YouTube staan ook losse fragmenten uit de film, waaronder de iconische scene “Building the Barn”, met die prachtige muziek van Maurice Jarre eronder. Als een jong Amish-stel gaat trouwen, komt de hele gemeenschap samen om voor hen – in \u00e9\u00e9n dag ! – een grote boerenschuur te bouwen, waarin zij\u00a0op eigen kracht hun verdere toekomst mee op kunnen bouwen. Er zit iets van Vermeer in de Amish-vrouwen en iets van Bach in de muziek. Iets dat maakt, dat ook ik zelf al mijn hele leven lang uiteindelijk altijd weer terug blijf keren bij Vermeer.<\/p>\n\n\n\n Witness (1985), ‘Building the Barn’ scene:<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\u201cVermeer\u2019s Afterlives\u201d gaat minder over wat Vermeer zelf met zijn schilderijen bedoelde te zeggen, en meer over hoe, door 350 jaar van ernaar kijken door andere kunstenaars en kunsthistorici, hun eigen interpretaties aan zijn schilderijen zijn gaan kleven. In haar boek laat Yeazell zien hoe de schilderijen van Vermeer voort blijven leven bij nieuwe generaties kunstenaars in schilderkunst, po\u00ebzie, literatuur, fotografie en film. Het verhaal van Vermeer als de \u201cwederopstanding\u201d van een twee eeuwen lang \u201cdoodverklaarde\u201d kunstenaar in het eeuwige Hiernamaals van de schilderkunst.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n