Eigentijdse fotografie-interpretaties van schilderijen van Vermeer en Hammershoi
“Art was always my only option.
I was terrible at everything else.”
Maisie Broadhead
De Engelse fotografe Maisie Broadhead (1980) woont en werkt in London
en laat zich in haar fotografie inspireren door eigentijdse
interpretaties van schilderijen van oude meesters als Johannes
Vermeer en Vilhelm Hammershoi:
Link: http://www.maisiebroadhead.com/broadheads-women
Een video van Maisie Broadhead is te zien op YouTube:
Gezien op DVD: “Tim’s Vermeer” , een docu-film van Penn en Teller, 2014
over de uitvinder Tim Jenison en zijn reconstructie-project mbt het gebruik van
optische hulpmiddelen in de schildertechniek van Vermeer
“Sometimes when I’m trying to get asleep
All I can think about is
Trying to paint a Vermeer”
Tim Jenison
Tim Jenison, a successful inventor and developer of video software, becomes fascinated with the paintings of Johannes Vermeer, whose paintings have been often cited to have a photographic quality to them; Jenison, spurred by the book Secret Knowledge by British artist David Hockney and Vermeer’s Camera by British architecture professor Philip Steadman, theorizes that Vermeer potentially used a camera obscura to guide his painting technique.
Jenison has an eureka-moment of using a mirror to monitor parts of the picture: by placing a small “comparator”-mirror above the canvas at a 45 degree angle, he is able to view parts of the real scene and the canvas simultaneously, and obtain a precise color match.
Jenison becomes convinced that he is able to reproduce The Music Lesson as a painting with this technique, and starts to physically reconstruct the original scene in his studio. Once the scene is set and is visually identical to the original painting, Jenison sits down and meticulously begins to paint
using his optical lens-mirror device.
Op het technische vlak is de film interessant wat betreft de combinatie van optische lenzen en spiegels die Vermeer zou kunnen hebben gebruikt tijdens het schilderen van de Muziekles. Artistiek komt de levenloze kopie van Jenison bij lange na niet in de buurt bij een originele Vermeer. Het is te veel “painting by numbers”, te veel in één keer dekkende verf, waar Vermeer juist schilderde in meerdere dunne doorschijnende glacis-lagen, waarmee hij dat mystieke licht in zijn schilderijen kreeg. En in de gezichten van de figuren valt Jenison helaas helemaal door de mand.
“Back Shots” in foto van Horst P. Horst en in schilderijen van René Magritte
en Johannes Vermeer.
“Modern Art is what happens
when painters stop looking at girls
and persuade themselves
that they have a better idea”.
John Ciardi
Ik hou erg van Back Shots, van figuren op de rug gezien.
Zoals de beroemde foto “Mainbocher Corset” van de fotograaf Horst P. Horst, uit 1939.
Een back shot heeft ook iets evocatiefs, dubbelzinnigs, een poëtische raadselachtigheid. Bv. in de schilderijen “Robe de Soir” en “Le Maître d’École“ van René Magritte.
Vermeer maakt ook regelmatig gebruik van een back shot, bv. in zijn meesterwerk “De Schilderkunst” uit Wenen en Frick’s “Soldaat en Lachend Meisje” uit New York. Het gaat niet om de man, maar het meisje waar hij naar kijkt. Onze blik wordt enerzijds uitgenodigd om met hem mee te kijken en verder, dieper in het beeld meegevoerd te worden, maar anderzijds buitengesloten en op afstand gehouden, als een voyeur.
Boek “Vermeer’s Camera – Uncovering the Truth behind the Masterpieces”
van prof. Philip Steadman (2001) en videofragmenten uit BBC-aflevering
“Take Nobody’s Word for It” (1989)
“One eye sees,
the Other eye feels”
Paul Klee
Vermeer, Johannes A Lady at the Virginals with a Gentleman (‘The Music Lesson’). c.1662-1665. Oil on canvas, 73.3 x 64.5 cm.
In mijn ogen zou Vermeer beschouwd mogen worden als de “Eerste
Fotograaf”, die er bewust naar streefde het door een Camera
Obscura-lens verkregen optische lichtbeeld vast te leggen en te
fixeren, in verf.
Het chemische proces om het lichtbeeld in een Camera Obscura
vast te leggen zou pas twee honderd jaar later uitgevonden worden
met de uitvinding van de fotografie.
Van de vroege fotografie vind ik de Daguerrotype het dichtst bij
een Vermeer komen.
Licht dat welhaast vloeibaar lijkt, als in email gesmolten.
Sommige passages in de schilderijen van Vermeer ogen alsof
je naar een lichtafdruk in een fotografische emulsie staat te kijken.
Het is ook geen toeval dat de herontdekking van Vermeer in de
19e eeuw door de fransman Theophile Thoré-Bürger samenviel
met de uitvinding en opkomst van de fotografie.
Met name professor Philip Steadman heeft zich in zijn boek
“Vermeer’s Camera – Uncovering the Truth behind the Masterpieces” (2001)
verdiept in het mogelijk gebruik van de Camera Obscura door Vermeer.
Op YouTube staan twee fragmenten uit een aflevering van de BBC-
serie “Take Nobody’s Word For It” (1989), waarin een exacte replica
van de Music Lesson is te zien, naar een schilderij waarin Vermeer ver-
borgen hints achter lijkt te hebben gelaten van zijn gebruik van de
Camera Obscura:
Video “Nelie” van Fiona Tan in Museum van Loon, Amsterdam,
van 5 oktober 2013 t/m 30 januari 2014, “Suspended Histories”
“Le personnage principal dans un tableau
est la lumière”
Edouard Manet
Vensterlicht is voor mij het mooiste licht dat er is.
Het licht van Vermeer is helder daglicht dat door een venster
in de kamer naar binnen stroomt, waarin alles tot “licht” wordt,
dat alle duisternis verdrijft.
Datzelfde vensterlicht zie ik in de video-stills van “Nelie”,
een videowerk van Fiona Tan, opgenomen in het
van origine 17e eeuwse grachtenpand Museum
van Loon in Amsterdam.
Tan nam Rembrandt’s “onechte” dochter Cornelia – na de dood
van haar vader als zestienjarig meisje uitgehuwelijkt en vertrokken
naar Batavia – als inspiratiebron voor een verstilde video over
tijdloze eenzaamheid.
