“Art washes away
from the soul
the dust of
everyday life”
Pablo Picasso

De historicus Johan Huizinga schreef in verband met Vermeer over
de “Heiligheid van het Alledaagse”. Voor een schilderij als Het
Melkmeisje vind ik dat een heel rake typering.

Het verbindt de ervaring van kijken naar Vermeer met religieuze
gevoelens. In deze tijd, waarin je met religie “geen volle zalen
meer trekt”, denk ik toch dat je een essentiële dimensie van
Vermeer mist, als je het domein van de mystieke ervaring buiten
beschouwing laat. Voor mij heeft Vermeer in zijn beste momenten
iets van een mystieke dichter. Zijn schilderijen brengen je in
een ervaring, die zich inderdaad het beste laat verwoorden als
“De Heiligheid van het Alledaagse”.

“There is a voice
that does not use words.
Listen”
Rumi

De huidige rationele kunsthistorisch-wetenschappelijke “no nonsense”-
benadering van Vermeer van “de feiten en niets dan de feiten”, vind ik
uiteindelijk schraal en onbevredigend. Ze heeft te weinig oog voor
dimensies van de menselijke ervaring, die het kijken naar een Vermeer
pas echt tot een meeslepende ervaring maakt.

“Let yourself be silently drawn
by the strange pull
of what you really love.
It will not lead you astray”
Rumi

Vermeer is op z’n best als de religieuze ervaring impliciet in zijn
werk aanwezig is, zoals in “Het Melkmeisje”. In zijn expliciete
“Allegorie van het Geloof” overtuigt hij juist het minst. Mystiek
gaat over het onbenoembare. Als je het wilt benoemen, glipt het je
door de vingers.

Ik moet bij het Melkmeisje van Vermeer ook denken aan een beroemd
citaat van Dag Hammarskjöld, dat mijn moeder bewaarde aan de binnen-
kant van de deur van haar linnenkast:

“God sterft niet op de dag, waarop wij ophouden in een persoonlijke
god te geloven. Wij echter sterven op de dag waarop ons alledaagse
leven niet langer doorstraald wordt door het ons steeds weer opnieuw
geschonken licht, waarvan de bronnen aan gene zijde van alle begrip
liggen”.

Kunst als die van Vermeer verschaft onze ervaring toegang tot een
verstilde wereld van schoonheid, een domein, waar de wetenschap op
een gesloten deur stuit.

Vermeer’s Melkmeisje is vele malen geënsceneerd, waarvan ik zelf
deze de mooiste vind, een zelfportret van Cynthia, een Nederlandse
studente grafische vormgeving op Pinterest.

Op YouTube is deze video te vinden van Taco Dibbets, directeur van
het Rijksmuseum, indringend sprekend over Het Melkmeisje van Vermeer:

De Libanese kunstenares Zahraa Harajli heeft Vermeer’s Melkmeisje
geënsceneerd in de wereld van Matisse op deze YouTube video:

“Painting the bread of Vermeer” is een YouTube-filmpje van de foto-
realistische kunstschilder Tjalf Sparnaay tijdens het schilderen
van de broden van Vermeer’s Melkmeisje:

“Without tradition
art is a flock of sheep
without a shepherd.
Without innovation,
it is a corpse”
Winston Churchill

Wat hebben de Groningse stilleven-kunstschilder Henk Helmantel
en de fotocollage-kunstenaar Ruud van Empel gemeen met de legacy
van Vermeer ? Hoewel zeer verschillend spreekt het werk van beiden
me heel erg aan.

Henk Helmantel schildert stillevens en kerkinterieurs in de
Zeventiende eeuwse traditie van Heda, Claesz en Saenredam.
Zijn onderwerp-keuze is traditioneel en weinig origineel,
maar de kwaliteit van zijn composities en ambachtelijke uitvoering
zijn van een uitzonderlijk hoog niveau. Hij schildert net als
Vermeer een onderwerp in natuurlijk daglicht bij een raam.

Hij houdt overduidelijk van Vermeer-licht. Je herkent een
Helmantel onmiddellijk tussen de vele andere stillevenschilders.
Wat mij aanspreekt in Helmantel is zijn “Vermeer-licht” en
de hoge kwaliteit van zijn schilderkunstige uitvoering en
evenwichtige composities.

“Tradition is a challenge
to innovation”
Alvaro Siza

Ruud van Empel leerde ik kennen bij zijn solo-expositie in 2007
en bij de Photography Extended tentoonstellingen in Museum
Het Valkhof in Nijmegen. Wat mij in zijn fotowerken aanspreekt is
hoe hij met digitale fotografie en photoshop-beeldbewerking een
soort toverbeelden in elkaar zet, die het midden houden tussen
geënsceneerde fotografie en “photoshop-schilderkunst”. Inmiddels
is heeft hij een grote internationale reputatie opgebouwd, en wordt
zijn werk verzameld door beroemdheden als Elton John.

Van alle moderne kunst-tentoonstellingen, die ik in 10 jaar als
fotograaf bij Museum Het Valkhof heb meegemaakt, herkende ik in het
werk van Ruud van Empel meteen iets, wat mij als fotograaf en
liefhebber van fotografie en schilderkunst direct overtuigde.
Wat mij in het werk van Ruud van Empel aanspreekt is dat hij een
geheel eigen wereld creëert, hoe knap zijn beelden in elkaar gezet
zijn en hij wat mij betreft een representant is van een nieuwe,
eigentijdse kunstvorm: de digitale fotomontage. Met een hoge
kwaliteit van uitvoering, die fotografie en photoshop tot kunst
maakt.

Ik durf de stelling wel aan, dat als Johannes Vermeer in deze tijd
zou hebben geleefd, dat hij ook geobsedeerd zou zijn door de moge-
lijkheden van de digitale fotografie en photoshop: “schilderen met
fotografische beelden”.

Op Youtube staan een paar mooie filmpjes over Ruud van Empel
en zijn fotokunstwerken: