Alle berichten van Thijn

David Hockney en Vermeer – Art & Optics

film, fotografie, schilderijen, tentoonstellingen

Gezien op TV, 31 maart 2016, : “Het Uur van de Wolf: Hockney”,
documentaire over de Engelse kunstenaar David Hockney.

“A photograph doesn’t really have life
in the way a drawing or painting has it”
David Hockney

David Hockney is voor mij de grootste Britse kunstenaar
van deze tijd. Wat me in zijn werk aanspreekt is zijn
niet aflatende zoektocht naar nieuwe mogelijkheden in de
schilderkunst, fotografie en digitale beeldtechnieken.

Beroemd zijn zijn “Swimming Pool”-pictures als “A Bigger Splash”.

“The splash lasts only a second, but it took me seven days to paint it”,
in de woorden van David Hockney
Philip Steadman zegt over Hockney: “He knows that one can do things
with painting, that one cannot do with photographic technologies”.

In deze werken van Hockney klinkt iets door
van Vermeer:

Het schilderij “George Lawson and Wayne Sleep” is “een
onvoltooid schilderij over zijn onvoltooide relatie met Peter Schlesinger”
Hij wilde hier een sereen, verstild schilderij maken, met een clave-
cimbel als een knipoog naar Vermeer’s “Music Lesson” uit Londen,
maar heeft het nooit kunnen/willen voltooien.

“Looking at Pictures on a Screen (Henry Geldzahler)”
Een schilderij met zijn oudere vriend Henry Geldzahler, conservator
van het Metropolitan Museum of Art in New York, die zijn levenslange
vriend en mentor was. Met links op de achtergrond Vermeer’s
“Staande Clavecimbelspeelster” uit Londen.

Interessant zijn ook zijn Polaroid-montages; in zijn eigen woorden:
“Time was appearing in this pictures. And another illusion of Space”

Nog altijd baart hij als oudere kunstenaar opzien met zijn
enorme doeken uit “A Bigger Picture”, waarvan er een aantal in 2015
in het Noord Brabants Museum te zien waren.

Ook heeft hij in “Secret Knowledge” een interessante
discussie aangezwengeld over het gebruik van optische hulpmiddelen
in de schilderkunst vanaf de 15e eeuw.
Waaronder het gebruik van de Camera Obscura door Vermeer.
In deze YouTube-video’s twee interessante fragmenten uit deze
documentaire, waarin Hockney het gebruik van de Camera Obscura
door Vermeer en Caravaggio demonstreert:

Vermeer en Schubert – Dort, wo Du (nicht) bist….

schilderijen

“Er is maar één moment
dat je op tijd kunt komen.
Als je te vroeg of te laat bent,
dan ben je er niet”
Johan Cruijff

Caspar David Friedrich – “Wanderer über dem Nebelmeer”
Vermeer – “La Dentellière”.

“Alleen in mijn gedichten kan ik wonen” schreef Slauerhoff,
en dat gevoel heb ik als ik naar een schilderij van Vermeer
kijk.
In een schilderij van Vermeer is het levensgevoel “licht,
kleurrijk en doorzichtig”, een hier en nu, waarin je
eenvoudigweg gelukkig kunt zijn en niet meer weg wilt.
Voor mij zijn de beste schilderijen van Vermeer een soort
van “definitie van geluk”.
Het levensgevoel van Vermeer lijkt de tegenpool
te zijn van het levensgevoel van de Romantische componist
Franz Schubert, zoals het vertolkt wordt in de slotregel
van zijn lied “Der Wanderer”:
“Dort, wo Du nicht bist, dort ist das Glück”.

Luister naar Schubert’s lied “Der Wanderer” in de
uitvoering van Fischer-Dieskau op You Tube

Toch vind je zelfs bij de gekwelde Schubert in het lied
“Du bist die Ruh” een strofe, die weer erg aan de vredige
harmonie van Vermeer doet denken:

“Du bist die Ruh
Der Friede mild
Die Sehnsucht du
Und was sie stillt”

“Du Bist die Ruh” – Schubert op YouTube, gezongen door de
sopraan Sylvia Schwartz:

https://www.youtube.com/watch?v=PvdZ1xIgv08

Evenzo, als je goed naar het hele hele oeuvre van Vermeer
kijkt, ervaar je eenzelfde subtiele spanning tussen
“Dort, wo Du bist” en “Dort, wo Du NICHT bist,
dort ist das Glück“.

De Dentellière, Het Melkmeisje, Het Meisje met de Rode Hoed
en Het Meisje met de Parel zijn heel erg ZEN: ze is zoals ze is,
in verstilde harmonie en in haar eigen wereld, zonder de onrust
van een verlangen eigenlijk ergens anders te willen zijn.
In zijn beste momenten roept Vermeer het ultieme gevoel op:
“Dit is Het!“.

In de Vrouw met Waterkan, de Gitaarspeelster, de Dublin-
Vermeer en de Luitspeelster, lijkt er daarentegen toch sprake te
zijn van innerlijke spanning, een onrustig verlangen, een begeerte
naar een bron van geluk, die van elders moet komen:
Dort wo Du nicht bist…..

Vermeer-Opera – “Writing to Vermeer”

film, fotografie, schilderijen

Gezien bij de Nederlandse Opera in de Stopera in Amsterdam in 2004:
de opera “Writing to Vermeer” van Peter Greenaway en Louis Andriessen.

“By his use of color, balance and light,
Vermeer produced a sense of domestic
harmony, which, I think, historically,
all over the world, has always been
an ideal that most people hope to
create for themselves”.
Peter Greenaway

Voor de opera “Writing to Vermeer” (2004) schreef Peter Greenaway
het libretto, Louis Andriessen de muziek en verzorgde Saskia Boddeke
de regie.
De opera vertelt het verhaal over drie vrouwen in Vermeer’s huishouden
in Delft; Catharina Bolnes, zijn zwangere vrouw, zijn schoonmoeder Maria
Thins en een fictieve vrouw Saskia de Vries als model van de kunstenaar.


In een reeks van 18 brieven – zes per briefschrijfster – doen de
vrouwen een emotioneel beroep op Vermeer om naar huis terug te keren.
Hij is voor twee weken van zijn huis in Delft voor zaken vertrokken
naar Den Haag, tegen de achtergrond van de oorlogsdreiging van het
Rampjaar 1672 in Holland.
Greenaway zoekt naar een goede manier om een filmisch beeldverhaal
te maken over de sereniteit en harmonie in Vermeer’s schilderijen.
Om drama in het verhaal te krijgen zet hij de vredige harmonie van
Vermeer af tegen de chaos en het oorlogsgeweld van het Rampjaar
in Holland.


Met videoprojecties wordt de toneelvloer omgetoverd tot een Vermeer-
tegelvloer of de handgeschreven tekst uit een brief en tegen de
achterwand details uit Vermeer’s schilderijen. De vrouwen dragen
“Vermeer-kostuums”, met name het kenmerkende gele met hermelijn
afgezette jakje. Visueel een lust voor het oog.

De Britse regisseur Peter Greenaway is een zelfverklaard Vermeer-liefhebber.
In de Greenaway-film: “Zed and Two Noughts” (1985) figureren ook een aantal
“uit een Vermeer-schilderij weggelopen” personages, zoals het Meisje met
de Rode Hoed.


Bekijk ook op YouTube deze video met een impressie van het
toneelbeeld van “Writing to Vermeer” in 2004 in De Nederlandse
Opera, Amsterdam. De videoprojectie met het lostrekken van het
parelsnoer en de dansende parels vanaf 2:35 is van een adem-
benemende schoonheid:

“In my studies about cinema, I came
across the Godardian quote that Vermeer
could almost be considered to be the
first cinematographer because he dealt
essentially with the two prerequisites of
cinema – one of which is a world entirely
manufactured by light and, secondly,
a world which has to be seen
in split seconds”
Peter Greenaway

Vermeer en Franse Cinema – “La Dentellière”

film, schilderijen

Gezien op DVD: film “La Dentellière”van Claude Goretta,
1977, met Isabelle Huppert.

“Il sera passé à côté d’elle, juste à côté d’elle,
sans la voir parce qu’elle était de ces âmes
qui ne font aucun signe, mais qu’il faut
patiemment interroger, sur lesquelles il faut
savoir poser le regard. Un peintre en aurait
fait autrefois le sujet d’un tableau de genre.
Elle aurait été lingère, porteuse d’eau ou
… dentellière”
Pascal Lainé

Ik hou van Franse films die om één meisje of vrouw draaien.
De meest “Vermeeriaanse” van die films is wat mij betreft
“La Dentellière” van Claude Goretta uit 1977, naar de gelijk-
namige roman van Pascal Lainé, met de jonge Isabelle Huppert
als een jong kapstertje “Pomme” dat een verhouding krijgt met
een Parijse student Francois.

Goretta omhult haar in een envelop van stilte die haar eenvoud
en frisse naturel een serene, mystieke uitstraling geeft.

Ze eet een appel, likt aan een ijsje, kijkt in een spiegel of zo maar voor
zich uit, doet de afwas; ze is op haar mooist als ze niets doet en er
niets gebeurt. Ze is stil, in zichzelf gekeerd, een beetje eenzaam
en verdrietig, zonder te weten waarover. Schoonheid in combinatie
met die “tristesse” is voor mij het mooiste wat er is. Het verhaal
of anecdote kan me verder gestolen worden.

La Dentellière is natuurlijk ook de Franse titel van het delicate
Vermeer-schilderijtje in het Louvre-museum in Parijs, dat in de ogen
van Auguste Renoir “het mooiste schilderij ter wereld” is.

Op de een of andere manier voel ik me als “Vermeer-
romanticus” ook het meest aangetrokken tot de Franstalige titels
van de schilderijen van Vermeer:
La Dentellière, Jeune Fille à la Perle, La Laitière, Liseuse à
la Fénêtre, Dame au Collier des Perles, Le Concert, La Lecon
de Musique, La Lettre d’Amour, Femme en Bleu Lisant une Lettre,
L’Astronome, Dame au Verre de Vin, etc.
De Franse taal is helder, elegant, vloeiend, delicaat, kristallijn,
melodieus, sensueel, lichtvoetig, sprankelend, charmant, gevoelig,
poëtisch, muzikaal, welluidend, fijnzinnig, artistiek, kleurrijk, verfijnd,
smaakvol. Kortom: net als de schilderijen van Vermeer.

Breitner – Japonisme in Holland

fotografie, schilderijen, tentoonstellingen

Te zien in Rijksmuseum Amsterdam: schilderij van George Hendrik Breitner
“Meisje in Witte Kimono”, 1895. Expositie “Meisje in kimono”, tot 22 mei 2016.

“Let not the Europeans any longer flatter
themselves with the empty notions of having
surpassed all the world…
The glory of one country, Japan alone, has
exceeded in beauty and magnificence all the
pride of the Vatican at this time and the
Pantheon heretofore”
John Stalker

De talloze variaties van een meisje in kimono, die geldt als icoon van
het japonisme, ontstonden in de jaren 1893-96. Het jonge model Geesje
Kwak poseerde voor bijna al zijn schilderijen en werd zo door Breitner
onsterfelijk gemaakt. “Meisje in Witte Kimono” is wat mij betreft de
mooiste van allemaal. Een meesterwerk van de losse, vrije toets, die
dit verstilde schilderij tot leven wekt.



Geesje Kwak poseerde afwisselend in een rode, witte en blauwe Japanse
kimono. Haar dromerig-onschuldige, meisjes-achtige gezicht en ranke
lichaam dragen in hoge mate bij tot de delicate sensualiteit die van
deze schilderijen-serie uit gaat.
Vanaf zijn verblijf in Parijs in 1884, waar het Japonisme het
modebeeld beheerste, was Breitner gefascineerd door de Japanse kunst.
Ook in Nederland werden in die jaren Japanse avonden gehouden en Japanse
prenten tentoongesteld. Breitner verzamelde zelf ook Japanse houtsneden.
Bron: Rijksmuseum

Breitner was naast kunstschilder ook een zeer verdienstelijk fotograaf
en gebruikte ook zijn foto’s van zijn model Geesje Kwak als voorstudie
voor zijn “Meisjes in Kimono”- schilderijen.
Ook Edgar Degas, de beroemde Impressionist en tijdgenoot, nam
vaak foto’s als uitgangspunt voor zijn schilderijen van de danseresjes
in de Parijse Opera.